home >>> de praktijk >>> veldwerk
 
   
Veldwerk - algemeen  
Zomeractiviteiten 2014  
Zomeractiviteit 2013  
Een bijzondere vondst  
Archeologische begeleiding Barneveld  
Veldverkenning Ulenpaslaan Arnhem  
Archeologische opgraving centrum Ede  
MAS stagiaires aan de Hoogstedelaan Klik hier voor een filmimpressie  
Struintocht langs de Waal  

Velddag Archeologiewacht

Een Merovingisch graf

Grafheuvelproject in Barneveld

Veldwerk - algemeen
^

Zowel doordeweeks als op zaterdagen is het mogelijk om deel te nemen aan veldwerkactiviteiten. Dit kunnen zowel AWN-projecten zijn als werkzaamheden ter ondersteuning van de gemeentelijk archeologen in Arnhem en Ede, of van de regio-archeologen. Een steeds belangrijker onderdeel van het veldwerk wordt gevormd door deelname aan onderzoek van archeologische bedrijven.
Aarzel niet om hieraan deel te nemen. Er is geen speciaal gereedschap of kennis voor nodig. De doelstelling van de AWN is om mensen met de archeologie kennis te laten maken. Als vereniging zorgen wij voor de benodigde gereedschappen en begeleiding. Het enige waar u voor moet zorgen is eten en drinken en een goed humeur. Voor het graafwerk worden schoenen met vlakke zolen aanbevolen, en bij nat weer uiteraard laarzen en regenkleding.

Veldwerkactiviteiten worden zoveel mogelijk aangekondigd op onze site, per e-mail enaan hen die zich daarvoor hebben opgegeven. Belangstellenden dienen zich aan te melden bij de veldwerkcoördinator. Deze heeft de informatie over de locatie. Mocht door omstandigheden (bijvoorbeeld slecht weer) de activiteit niet door gaan, zal hij dit kunnen doorgeven. Eventuele vervoerproblemen kan in overleg een oplossing gezocht worden.
Contactpersonen
Voor het meest actuele overzicht van het veldwerk kunt u contact opnemen:
De Liemers, veldwerkleider Jan Verhagen, 06-12520244
Het buitengebied Arnhem , Rinus Houkes, 026-3814013
Gemeente Bronckhorst (Zelhem e.o.), Nico van Dalfsen, 0314-621862
Overige zaken, de veldwerkcoördinator, Rob Nijsse, 026-4423589/06-5341982

Oeverstraat, Arnhem

Oeverstraat, Arnhem

Zomeractiviteiten 2014  
Het veldwerk bestond uit drie delen: Boorwerk in de oeverwal van de Oude Waal bij Herwen, assistentie bij de opgraving van een Romeins grafveld in Huissen en een prikaktie vanaf een ponton naar de Romeinse resten van het in de Bylandt plas bij Herwen gelegen (vermoedelijke) Romeinse castellum Carvium.
Boorwerk naar de Romeinse weg Voor het tweede jaar werd onder leiding van Jan Verhagen vele boringen in de oeverwal van de Oude Waal uitgevoerd, en gedetermineerd op aanwezige grondsoorten, om de Romeinse legerweg, de Limes, te vinden die van Carvium naar Nijmegen en Arnhem gelopen moet hebben. Wist U bijvoorbeeld dat je kleiig zand of zanderige klei kunt onderscheiden door er een rolletje tussen je handen van te draaien? Lukt dat niet dan is KZ4, lukt het net wel: KZ3, kun je het rolletje ook nog een beetje buigen?: KZ2 en kun je er een cirkeltje van maken?, dan is het KZ1. Dat soort wijsheid doe je op door in juli (mooi weer) en augustus (veel regen) een week te boren met een twintigtal AWN-ers en lokaal geïnteresseerden. Zo’n 150 boringen verder kunnen we helaas nog niet zeggen dat we de Limes gevonden hebben; maar we geven het niet op: hij moet toch ergens liggen!
Prikaktie naar Romeinse resten Castellum in de Bylandt
plas. In de jaren dertig van de vorige eeuw kwamen bij het uitbaggeren van de Bylandt recreatieplas vele Romeinse resten boven water. Op een grafsteen stond vermeld dat de soldaat bij Carvium begraven was. Ook kwamen vele bouwresten boven water, zelfs zoveel dat het baggerwerk gestaakt werd. Daar ergens in een vlek van 200 bij 70 meter moet het castellum Carvium gelegen hebben. Diverse pogingen met duikers zijn al ondernomen om meer boven water te halen maar het donkere en zeer troebele water bij de bodem stond succes in te weg. Jan Verhagen bedacht dat als de AWN-ers vanaf een ponton met lange staven in de bodem zouden prikken de steenresten sneller gelokaliseerd konden worden, de duikers veel gerichter kunnen zoeken. Extra probleem/ uitdaging; de waterdiepte varieert tussen de 5 en 20 meter, zodat er op een ponton met lange onhandige staven gemanoeuvreerd moest worden. Op dit moment van schrijven is het onderzoek halverwege zodat ik nog geen duidelijke bevindingen kan rapporteren maar binnenkort meer!
Assistentie opgraving Romeins grafveld in Huissen. Via het landelijk bestuur van de AWN werd een oproep gedaan voor vrijwilligers bij de opgraving van het grafveld. Deze inzet van vrijwilligers kwam mede tot stand na onderhandelingen tussen de opdrachtgever van het archeologische onderzoek (de projectontwikkelaar van de woonwijk) en het uitvoerend bedrijf ADC Archeoprojecten. In totaal zeven vrijwilligers van afdeling 17, twaalf van afdeling 16 en zesentwintig uit de rest van het land hebben, onder leiding van de ADC archeologen per dag zo’n 5 tot 10 graven uit de Romeinse tijd bloot gelegd. Vele mooie vondsten van terra sigalata tot Romeins glaswerk in perfecte conditie kwamen tevoorschijn.

 
Zomeractiviteit 2013
^

Het is al een tijd een gewoonte dat in de zomer de AWN een archeologische activiteit organiseert waar alle leden aan kunnen deelnemen. Vroeger was dit een echte “opgraving” maar tegenwoordig moeten we ons aan allerlei wettelijke kaders houden, hetgeen bekend staat onder de naam “Malta”. Wie weet of we dat in de Toekomst nog een beetje kunnen opschuiven maar voorlopig moeten we ons, zoals dit jaar, bezig houden met verkennende bezigheden:
een boor onderzoek en een veldwerkopname. Maar dat neemt niet weg dat de twee onderwerpen zeer interessant te noemen zijn: een booronderzoek naar de ligging van de Romeinse weg, de Limes, bij het vermoedelijke castellum Carvio bij Herwen en een Landesaufnahme (veel mooier woord!) op de Schans bij Westervoort.
Om met dat laatste te beginnen, de enige echte regendag met “koude” temperaturen, Twee grote delen opgenomen met restanten van vroeg Romeins tot 19de eeuws, Regout aardewerk (onder andere) aangedragen door een enthousiaste buurvrouw, die altijd de honden uitliet op dit terrein, nu in aanbouw waar al eeuwen mensen hebben
gewoond. De resterende gedeelten moeten we, als AWN, iemand anders zal het niet doen, in de komende maanden nog eens onderhanden nemen: zie oproep aan het eind! ! !
Hoofdactiviteit was echter het booronderzoek naar de Limes weg in Herwen. Onder bezielende leiding (en dat meen ik) van Jan Verhagen was een ambitieus traject uitgezet van circa 1,5 kilometer met boringen om de 5 meter; 300 boringen dus. met acht AWN-ers en veertien lokaal geïnteresseerden werd dit onderzoek, mede begeleid door twee studenten van de VU Amsterdam, uitgevoerd. Dénes Beyer en mijn persoon zorgden, onder leiding van Jan Verhagen, voor de organisatie. We kwamen, het weder dienende, tot circa 50 boringen.
Interessante “vondsten” waren lagen met kiezels, zie ook foto met de trotse vindster, en andere mogelijke posities van een “weg”. Alles is nog niet voltooid; nog 220 boringen te gaan. Maar ik stel voor dit project te voltooien, hetgeen betekent dat we, en de lokaal geïnteresseerden, een aantal zaterdagen in het najaar gaan besteden op deze archeologische zeer bijzondere locatie. Nader bericht en een uitnodiging tot deelname zullen volgen. Laat je niet afschrikken door het zware boorwerk; er is nog genoeg begeleidend werk, zoals registratie en uitzetten, te doen. Vervoer naar deze locatie kunnen we ook centraal regelen.
Tot slot een mooie tip van de sluier oplichten: eind september gaan een aantal duikers op zoek naar restanten van het echte Romeinse fort in de Bijland Plas onder leiding van, hoe kan het anders, Jan Verhagen. Ik ben benieuwd naar hun bevindingen!

Oproep! ! !
aan alle AWN leden om op zaterdag 31 augustus a.s. van 9.00 t/m 16.30h deel te nemen aan de Landesaufnahme van het resterende deel van de Schans in Westervoort. Kennis van zaken is een aanbeveling maar niet strikt noodzakelijk. Deel 1 t/m 3 is met redelijk succes belopen: vondsten uit allerlei bewoningstijden van af de Romeins tijd, tijdens de Zomeropgraving uitgevoerd. Nu nog 8 delen te gaan en we hebben een volledig beeld van de bewoningsgeschiedenis van deze bijzondere
plek, net voor dat de definitieve reconstructie vande Schans afgerond wordt en we er niet meer terecht kunnen.
opgeven bij Rob Nijsse;

Een bijzondere vondst
^

Op een grafheuvel van een van onze Arnhemse landgoederen stuitte terreinmedewerker (en lid van AWN-17) Johan van der Laak bij toeval op iets bijzonders: een halve, oude oorbel van zilver en brons. Als amateurarcheoloog zag hij meteen dat het een speciale vondst was. Nader onderzoek bij de Archeologische Dienst wees uit dat het om een oorbel gaat van ca. 2.500 vóór Christus, vermoedelijk afkomstig van een van de mensen die in de grafheuvel liggen. ‘De vrouw of man die deze oorbel droeg, moet veel aanzien hebben gehad’, volgens Johan. ‘Omdat er in die tijd in Nederland geen brons of zilver was, moet het sieraad in het buitenland gemaakt zijn.’

Bron: tijdschrift “Mooi Gelderland” uitgegeven door Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen, jaargang 9 nummer 1.

Archeologische begeleiding Barneveld
^

Op 19 maart 2012 hebben twee leden van onze afdeling een archeologische begeleiding gedaan achter Museum Nairac in Barneveld.

Achter het museum wordt een uitbreiding gerealiseerd. Historisch is bekend dat op deze plaats een schuur heeft gestaan met daarbinnen mogelijk een rosmolen. De locatie ligt op de rand van of net buiten de dekzandrug waar Barneveld is ontstaan. Vanwege de lage ligging heeft men hier in de loop van de tijd grondverbetering toegepast, waarschijnlijk o.a. door de laagte te gebruikten als afvaldump.

De zwarte grond uit de bouwput achter museum Nairac werd doorzocht. Er werd o.a. middeleeuws aardewerk (grote oren) bodem- rand en wandfragmenten. Ook een scherf Westerwald. Twee stukken bot (waarschijnlijk koe) leisteen, estriken, smeedijzeren nagels, bouwfragmenten en dakpannen.

Veldverkenning Ulenpaslaan Arnhem
^

Op zaterdag 19 maart 2012 hebben twee AWN-leden (Mia Corbeek en Dénes Beyer) op verzoek van de gemeente Arnhem een kleine veldverkenning gedaan langs de Ulenpaslaan in Presikhaaf (Arnhem). Daar waren bij graafwerkzaamheden voor een ecologische verbindingszone menselijke botten gevonden. Deze botten zijn afkomstig van in de jaren 50 geruimde begraafplaatsen in de stad, waaronder waarschijnlijk op het Jansplein. De grond is in Presikhaaf terecht gekomen. We hebben de botten verzameld vanaf de slootkant en uit de storthopen. De gemeente is in overleg met begraafplaats Moscowa om te kijken of er een herbegraving kan plaatsvinden.

 

 

  (Foto's Dénes Beyer)
Archeologische opgraving centrum Ede
^

Op maandag 21 mei 2012 is een archeologisch onderzoek gestart op de hoek Bunschoterweg en Verlengde Amsterdamseweg in De Bospoort in Ede.

Op het braakliggende terrein, waar enkele jaren geleden de Paasbergschool is gesloopt, zijn tijdens archeologisch vooronderzoek in 2010 restanten van een erf met boerderijen gevonden. De resten dateren vermoedelijk uit de Vroege Middeleeuwen of Laat-Romeinse tijd (250 tot 750 na Chr.). Tijdens de opgraving worden alle archeologische vondsten gedocumenteerd en uit de grond gehaald, zodat er straks een woonzorgcentrum gebouwd kan worden.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door archeologisch bedrijf Synthegra Archeologie bv uit Doetinchem in opdracht van de gemeente Ede en duurt tot uiterlijk 8 juni. Op donderdagmiddag 31 mei is de opgraving open voor publiek. Er is dan om 13 uur en om 15 uur een rondleiding mogelijk.


MAS stagiaires aan de Hoogstedelaan
^

Opgraving aan de Hoogstedelaan in Arnhem

Sinds eind oktober loopt een grote opgraving van de gemeente Arnhem aan de Hoogstedelaan. Meer dan duizend sporen geven inzicht in de bewoningsgeschiedenis vanaf de steentijd, via de ijzertijd, vroege middeleeuwen, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Ook de AWN leden werken mee aan deze opgraving. Aan deze opgraving werd ook meegeholpen door 4 Mas stagieres.
Hieronder een verslagje van hun bevindingen en wat foto’s van de opgraving.

Hier zie je ons (foto 1, 2, 3 en 4), Mas stagiaires van de AWN 17, onder leiding van de gemeentearcheoloog Martijn Defilet , aan het werk bij een opgraving aan de Hoogstedelaan in Arnhem.
Graafmachines hebben de bovenste laag grond van dit terrein al weggehaald. Wij mogen nu gaan onderzoeken of er daar nog verder onder de grond sporen zijn te vinden, die erop wijzen, dat hier lang geleden mensen hebben gewoond.
Wij hebben bijvoorbeeld een aantal oude pijpensteeltjes en scherven van borden gevonden. Enkele dagen voor onze komst is op dit terrein een munt (foto 5) uit de Romeinse tijd opgegraven.
Er werken hier een aantal archeologen van de gemeente Arnhem, die aan de hand van dit soort vondsten kunnen bepalen hoe oud de grond hier is en wat er zich hier allemaal heeft afgespeeld.
Dat is natuurlijk ontzettend interessant om te weten!
We hebben erg veel geleerd van het helpen bij deze opgraving en we vonden het ook heel leuk om te doen.
De vier Mas stagiaires Isa, Bram, Sylvian en Jona.

 

Klik hier voor een filmimpressie


Hoogstedelaan 1
foto 1

Hoogstedelaan 2
foto 2

Hoogstedelaan 3
foto 3
Hoogstedelaan 4
foto 4
Hoogstedelaan 5
foto 5
Hoogstedelaan 6
foto 6

Struintocht langs de noordzijde van De Waal

^

Onder leiding van regio-archeoloog Joris Habraken werd op 2 december 2011 een tocht georganiseerd met het doel om inzicht te verkrijgen in de verspreiding van artefacten die te maken kunnen hebben met de overstroming van het verdonken dorp Doornik. Dat dorp lag aan de Waal tussen de plaatsjes Bemmel en Lent. Omdat het op dat moment extreem laag water was, ontstond er de mogelijkheid om tussen de kribben in de modder en kleikwelders te zoeken naar overblijfselen die bij de overstroming van 1799 zouden kunnen passen.
Naast de gebruikelijke pijpenkoppen en WO II spullen (waaronder een soort brandstoftank of torpedo) werden er een aantal scherven steengoed en aardewerk gevonden, en de verrotte afbakeningen van oude aanlegsteigers. In Doornik is er een oude muur opgemeten die normaal 2 meter onder de waterspiegel ligt. Het geheel overziend, onder het genot van enkele uitsmijters en warme chocolademelk, werd de tocht voortgezet richting Oosterhout. Het lage water en het zachte weer maakten deze tocht naar “Verdronken Dorpen” een succes dat zeker zal worden herhaald.

 

 

 

waal

waal

waal

waal

Velddag Archeologiewacht
^

Op een mooie, zonnige zaterdag in november verzamelden zich ongeveer 40 archeologie geïnteresseerden, waaronder natuurlijk ook een groep AWN-ers, in Natuurvriendenhuis Bosbeek nabij Bennekom, met het doel om samen de nabijgelegen Celtic fields op te knappen.
Na een korte uitleg van Martijn Grievink van Stichting Landschapsbeheer Gelderland en Irene Velthuis van Archeologische Monumentenwacht over de dag en een toespraak van de Edese wethouder Evert van Milligen ging de groep op weg naar de Celtic fields. Hier werd eerst een nieuw informatiepaneel onthuld door de wethouder en de jongste deelnemer.

Na enkele korte instructies werden de handen uit de mouwen gestoken. De struiken langs de Celtic fields werden gesnoeid, zodat de vele mensen die over de naastgelegen weg fietsen, weer zicht hebben op het terrein. Op het terrein zelf werd de ene na de andere braamstruik uit de grond getrokken. Dit moest allemaal met de hand gebeuren, om ook de wortels te kunnen verwijderen. Dit leverde heel wat stekels op in kleding en handen, maar dat werd voor lief genomen. Dankzij de grootte van de groep schoot het werk lekker op en na een paar uurtjes werden de kenmerkende walletjes van de Celtic fields weer zichtbaar.
Om 13 uur was het tijd voor een gezamenlijke lunch, verzorgd door Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Helaas was dat voor mij het moment om weg te moeten, en volgens de achterblijvers heb ik daardoor een overheerlijke lunch misgelopen. Daarna werden de werkzaamheden weer hervat. Ondanks het harde werken is het niet gelukt om het gehele terrein aan te pakken. Maar op deze dag is ook het startsein gegeven aan de Archeologiewacht Ede, die nu al uit 15 personen bestaat. Deze groep gaat na verdere instructies in het voorjaar het onderhoud van de Celtic fields en grafheuvels in de omgeving op zich nemen. Er zullen dus nog meer van zulke zaterdagen volgen en die zullen ongetwijfeld net zo gezellig zijn als deze prachtige dag in november. (Annereinou Dijkstra)

archeologiewacht

 

Een Merovingisch graf
^

Op dinsdag 25 oktober brachten wij met een aantal AWN’ers een bezoek aan Lent bij Nijmegen met als doel een opgraving van Merovingische graven bij te wonen en meer te leren over dit volk. Dit Merovingisch grafveld kwam te voorschijn tijdens de aanleg van een nieuwe woonwijk en een autoweg aldaar.
Arjen de Braaven, archeoloog te Nijmegen, die ons ontving, stelde voor het betreden van de site enkele ’huisregels’ vast.

Bij het zeer boeiende betoog en na de beantwoording van vragen werd al gauw duidelijk dat er op deze plek zo`n 50 mensen begraven liggen. Deze mensen leefden en stierven ca 1500 jaren geleden aan de randen van de rivier in vruchtbaar gebied. Ook werden er een heel aantal kindergraven ontdekt.

De Merovingers hielden er veel overeenkomsten in hun gebruiken op na die gelijkenissen vertonen met de onze. Mannen en vrouwen hadden vermoedelijk een gelijkwaardige status. Dit werd o.a. duidelijk aan de zwaarden en andere gebruiksvoorwerpen die macht uitdrukken en in beider graven gevonden werden.
Zoals gebruikelijk is het archeologische onderzoek in een reeds vrijgegeven gebied afhankelijk van snel werkende en goed geschoolde vrijwilligers en archeo - diensten.
Indien het weer niet meewerkt, zoals deze dag, moet er worden voorzien in aanpassingen zoals tenten om de vers dagzomende geraamten der Merovingers te beschermen tegen de elementen.

Aan de verkleuring van de grond bij het afschaven is al snel te zien dat de doden in één richting zijn begraven. Bovendien is er op dit terrein een duidelijke lagenstructuur te zien die duidt op basische rivierklei en direct daaronder samengeperst beddingzand.
De Merovingers liggen op 1 a 2 meter diepte onder het maaiveld begraven en elk graf, elk geraamte, krijgt coördinaten mee bij ontdekking. De tanden kunnen een belangrijke bron zijn van DNA, waarmee eventueel koppeling kan worden verkregen in de vorm van familieverbanden onder dit volk, dat waarschijnlijk vanuit het zuidoosten Nederland binnentrok en bevolkte.

Al met al was de samenvatting: een zeer leerzame bijeenkomst en schaarse kijk in het verleden van ons land.

Marco Baas

Grafheuvelproject in Barneveld
^

Grafheuvelproject in barneveld met vrijwillige archeologiewacht van start.

Het beheer van archeologische monumenten en grafheuvels in het bijzonder is met name op particulier terrein al jaren een grote zorg. Gemeentelijk archeoloog van Barneveld, Peter Schut, heeft in samenwerking met de Archeologische Monumentenwacht (AMW) en Landschapsbeheer Gelderland (LSG) daarom een meerjarig project opgezet, met als doel het beheer van particuliere grafheuvels in de gemeente te regelen. Het project is onderdeel van het gemeentelijke uitvoeringsprogramma plattelandsontwikkeling. Bijzonder in dit project is dat een vrijwillige archeologiewacht met steun van de provincie Gelderland wordt opgezet. Dankzij de samenwerking van alle partijen, inclusief de enthousiaste medewerking van alle eigenaren en vrijwilligers, kan het project op veel steun rekenen.

Intensief beheer en voorlichting verzekeren de toekomst van de drieduizend jaar oude grafmonumenten. Deze winter worden alle grafheuvels bezocht door de AMW en wordt ongewenste begroeiing en afvalhout verwijderd. ledere drie jaar zullen de grafheuvels worden geïnspecteerd. De vrijwillige archeologiewacht zal jaarlijks de grafheuvels bezoeken om klein onderhoud uit te voeren. Het onderzoek naar de crematies van de grafheuvels op de Bergsham door de Universiteit van Leiden wordt financieel ondersteund door de gemeente Barneveld en Museum Nairac, waardoor meer kennis wordt verzameld over de vroege bewoners van het gebied. De resultaten van dit onderzoek zullen worden verwerkt in een betere informatievoorziening ter plaatse.
Door informatievoorziening bij deze grafmonumenten wordt het draagvlak bij de eigenaren vergroot en bezoekers van de regio worden geïnformeerd over deze karakteristieke monumenten in Barneveld. Tegelijkertijd zijn in Museum Nairac de bijzondere vondsten uit de grafheuvels te bewonderen.

Afgelopen 18 december gaf wethouder Gerard van den Hengel de aftrap voor het grafheuvelproject. Een groep van 20 vrijwilligers, bestaande uit leden van de IVN, A W N, afd. 17 en vrijwilligers uit Barneveld, ontdeden de eerste drie grafheuvels van begroeiing. Na een halve dag hard werken in een fraai winterlandschap waren de heuvels weer voor iedereen herkenbaar.
Een vrijwilliger vertelde dat hij hier al 30 jaar langs fietste, maar de heuvels door de begroeiing nog nooit had gezien. Dankzij het enthousiasme van de vrijwilligers bestaat er alle vertrouwen dat de Barneveldse grafheuvels weer de aandacht krijgen die zij verdienen. Het is de bedoeling dat LSG de komende jaren dit project gaat uitbreiden naar andere gemeenten op de Veluwe, waardoor het beheer van de grafheuvels wordt gegarandeerd.

‘Gelders Erfgoed’ 2011 – 1, Kwartaalblad voor de erfgoedsector

grafheuvel

Een groep van 20 vrijwilligers, bestaande uit leden van de IVN, AWN- afd. 17, waaronder, vrijwilligers uit Barneveld, ontdeden de eerste drie grafheuvels van begroeiing.

  ^