home >>> over afdeling 17 >>> jaarverslag over 2008
 
   
Jaarverslag over 2008  
   

BESTUURDERS AWN-17 IN 2008

 
   

voorzitter
dhr. J.G.M. Verhagen (Jan)

 
   

vice-voorzitter
dhr W. Schennink (Wim)

 
   

secretaris
dhr. B. Clabbers (Ben)

 
   

penningmeester
dhr. M.J. Houkes (Rinus)

 
   

veldwerkcoördinator
dhr D. Beyer  (Dénes)

 
   

bestuurslid vacant

 
   

redactie
PR en tentoonstellingen:
dhr. F.G.H. Veldt (Frank)

 
   

fotografie
dhr. D. Mittendorp (Diederik)
 

 
   
   

VELDWERKCOÖRDINATIETEAM

dhr. D. Beyer (Dénes)
(veldwerkcoördinator)

ing. W.C. Angenent
(Wageningen e.o.)

dhr. B.A.F.M. Clabbers
(Arnhem e.o.)

dhr. M.J. Houkes
(Arnhem buitengebied)

drs. J.G.M. Verhagen
(Zevenaar e.o.)

 
   
   

FOTOGRAFIE

dhr. D. Mittendorp (Diederik)

 
   
   

WERKRUIMTE EN ACTIVITEITEN

OPEN INLOOPAVOND
Elke eerste woensdag van de maand van 20.00-22.00 uur voor alle belangstellenden (behalve in de maanden juli en augustus).

LEZINGEN
Elke tweede woensdag van de maand in Cultureel Centrum De Coehoorn, Coehoornstraat 17, Arnhem (behalve in de maanden juli, augustus en december).

VONDSTVERWERKING
Elke dinsdag van 10.00-15.00 uur in de werkruimte (behalve in de maanden juli en augustus).

VELDWERK
informatie bij de veldwerkleiders.
zomeropgraving: zo mogelijk eens per jaar.
twee keer per jaar een uitgebreid convocaat met actuele activiteiten.
eens per jaar een jaarverslag.
bij voldoende artikelen een veldwerkverslag.
 
   
   

VOORWOORD
Voor u ligt het jaarverslag 2008 van onze AWN-afdeling Zuid-Veluwe en Oost-Gelderland. Aan de totstandkoming hiervan hebben, evenals in voorgaande jaren, weer velen hun medewerking verleend. Gewoontegetrouw blikken we in dit jaarverslag terug.

Op het persoonlijk vlak was er voor ons in 2008 een tegenvaller, doordat ons lid Theo Nakken tijdens een opgraving in Huissen werd getroffen door een herseninfarct. Na een half jaar Radboudziekenhuis en revalidatiekliniek Groot Klimmendaal is duidelijk dat Theo niet meer volledig kan herstellen. Wel is hij al weer enkele keren bij ons in de werkruimte geweest. We zullen er alles aan doen om dat voor hem mogelijk te blijven maken.

In het jaar 2008 was onze AWN- afdeling evenals in 2007 qua ledental de op één na grootste AWN-afdeling van Nederland. Dit ledental is al jaren stabiel rond de 150. Dit hangt ongetwijfeld samen met de vele activiteiten die we als afdeling ondernemen.

In mei 2008 werd een vervolgcontactavond met de Achterhoekse archeologiewerkgroepen van de lokale historische kringen (AROLA II) gehouden. Dit op initiatief van ons lid en landelijk vice-voorzitter Bram van der Walle. Van lieverlee groeien de nauwere contacten met actieve amateur-archeologen in Oost-Gelderland.

Ook in 2008 hebben weer de nodige veldwerkactiviteiten plaatsgevonden. In dit jaarverslag wordt u hierover ruimschoots geïnformeerd. De cursus veldwerk mocht zich ook in 2008 weer verheugen in een goede belangstelling. Er namen 12 cursisten deel, wat ook het maximum is dat we voor een goed verloop van de cursus toelaten. De cursisten bleken lang niet allemaal echte beginners te zijn. sommigen bleken al over een goed stuk archeologische kennis te beschikken. Overigens is het bestuur voornemens een vervolgcursus te gaan opzetten voor het organiseren van veldverkenningen.
Ook over onze boeiende excursies en de in 2008 gehouden lezingen vindt u in dit jaarverslag informatie terug. Daarnaast mag ook de vondstverwerking niet vergeten worden. Op onze website is steeds meer informatie te vinden.

Voor mij persoonlijk is dit de laatste keer dat ik als voorzitter het voorwoord schrijf. Als de jaarvergadering ermee akkoord gaat, zal Wim Schennink vanaf 11 maart het voorzitterschap van mij overnemen. Bij mijn besluit om te stoppen als voorzitter heeft vooral de wens om weer meer aan veldwerk te kunnen doen, een rol gespeeld. Na enkele jaren een vacature in het bestuur te hebben gehad, hebben we gelukkig weer een volledig team aan kandidaten voor het bestuur beschikbaar. Ik kan dus met een gerust gevoel terugtreden.

Rest mij nog u veel leesplezier en een goed archeologisch jaar 2009 toe te wensen.

Voorzitter

 
   
   

NOTULEN VAN DE JAARVERGADERING OP 14 MAART 2008

Aanwezig zijn 24 leden/donateurs
Afwezig met kennisgeving:
Diederik Mittendorp, Ton de Lorijn, Rein van Balen, Henriette Zehnpfennig, Ron Moerenhout, Jan Verhagen.

1. Opening om ca. 20.00, door de vice-voorzitter.
Voorzitter van de vergadering, Wim Schennink, heet allen hartelijk welkom en stelt vast dat er geen wijzigingen zijn op de agenda.

2. Notulen van de jaarvergadering van 8 maart 2006.
Correctie van punt 9: Voorzitter van de kascontrolecommissie is Theo Nakken en Wessel Baptist is het lid van de commissie.

3. Mededelingen van het hoofdbestuur van de AWN.
Bram van der Walle, vertegenwoordiger van het HB, merkt op dat het jaarverslag erweer verzorgd uitziet en geeft de vormgever van het jaarverslag, Frank Veldt, een compliment. Vert. HB deelt mee dat na 2½ jaar zoeken een nieuwe secretaris voor het HB is gevonden. De nieuwe secretaris is beleidsmedewerker bij de Gemeente Assen. Er is een ad hoc werkgroep  Jeugdbeleid ingesteld. Van afdeling-17 heeft Wim Schennink daarin zitting. De werkgroep zal het hoofdbestuur adviseren inzake het te voeren beleid. Door Bram van der Walle is, als lid van afd-17, alweer enige tijd geleden een inventarisatie uitgevoerd onder de archeologische werkgroepen en historische verenigingen in de Achterhoek en de Liemers. Afgevaardigden van de werkgroepen en de verenigingen en vertegenwoordigers van afd-17 en Bram van der Walle zijn in het begin van 2007 bij elkaar gekomen voor een eerste ontmoeting om te zien welke samenwerkingsmogelijkheden er zijn, enerzijds onderling en anderzijds in samenwerking met de in augustus 2007 benoemde regioarcheoloog. Een nieuwe bijeenkomst is door ziekte van de nieuwe regioarcheoloog Marc Kocken nog niet doorgegaan. Een nieuwe datum wordt gepland in mei 2008.
Het HB onderzoekt de mogelijkheden om een dergelijke samenwerking ook inandere regio´s te realiseren. De vert. HB houdt een pleidooi om naar de ALV van de AWN te gaan op 26 april in Den Bosch. Het middagprogramma is gemaakt in samenwerking met de stadsarcheoloog van Den Bosch. Daarbij wordt o.a. het Brabants Museum bezocht.

4. Mededelingen en ingekomen stukken.
4.1 Er zijn geen relevante ingekomen stukken.
4.2 Mededelingen
De voorzitter van de vergadering memoreert de overledenen, met name worden genoemd Mevr. Labouchère des Tombes en Jhr. mr. J.A. Beelaerts van Blokland
Dénes Beyer maakt melding van het aanstaande vertrek van de door ons zeer gewaardeerde Suzanne van de A, gemeentearcheoloog in Ede. Verschillen van inzicht over het te voeren archeologische beleid in de gemeente waren de oorzaak. Frank zegt dat hij het prettig vindt een compliment te krijgen van de vert. van het HB, maar dat hij dit jaar toch niet helemaal tevreden is met het afgeleverde drukwerk. Hij zegt de vergadering toe dat het drukwerk volgend jaar nog beter zal zijn.

5. Stand van zaken BOTO.
I.v.m. de afwezigheid van de afdelingsvoorzitter Jan Verhagen zal er later, buiten de vergadering schriftelijk, op dit punt terug worden gekomen.

6. Jaarverslag over 2007
6.1 De voorzitter dankt Frank Veldt voor het goed verzorgde en fraaie Jaarverslag 2007; de eerder genoemde fout in het drukwerk was door menigeen nog niet opgemerkt.
6.2 Door de voorzitter van de vergadering wordt het jaarverslag kort doorgenomen.
Met name schenkt hij aandacht aan het veldwerkdeel en vooral aan de zomeropgraving 2007 in Groessen. Het was een zeer interessante opgraving met veel vondsten uit de vele lagen vanaf de 12e eeuw.
Ook worden de vele bijdragen aan de activiteiten van “derden” genoemd waaraan door een wisselend aantal vrijwilligers werd meegewerkt. De mooie foto´s van de zomeropgraving op de bladzijden 23 en 24 werden gememoreerd.

7.Financiële verantwoording over 2007 en begroting voor 2008.
Door de vele werkzaamheden van de huidige penningmeester is in 2007 de financiële verantwoording in het slop geraakt. Medio 2007 heeft Rinus Houkes op verzoek van het bestuur het beheer van de financiën als penningmeester a.i. op zich genomen.
In zijn verantwoording stelt hij dat 2007 kan worden afgesloten met een positief saldo. Er zijn wat balansposten gewijzigd en het geheel is nu wat praktischer ingedeeld, meer gericht op onze activiteiten. Bij de post onkostenvergoedingen is enige achterstand ontstaan die nu wordt weggewerkt. Al sinds 2005 was er een administratieve fout in de verantwoording geslopen. Hij licht toe licht toe hoe e.e.a. heeft kunnen ontstaan. Met de kascontrolecommissie is alles nauwkeurig doorgenomen. Op dit moment is de afdeling financieel gezond. Op een vraag van Klaas Dokter over de subsidie van de gemeente geeft de penningmeester a.i. de volgende toelichting. ’Omdat er niet adequaat is gecontroleerd of de door de gemeente Arnhem beloofde subsidie van € 5600, - over 2007 ook werkelijk was betaald, kwamen we er te laat achter dat dit niet het geval was. Op basis van een schriftelijke toezegging van de Gemeente Arnhem dat dit bedrag, samen met de subsidie over 2008, overgemaakt zal worden, hebben we dit bedrag als debiteuren alsnog op kunnen nemen”.

8.Verslag van de kascontrolecommissie.
Namens de kascontrolecommissie doet de voorzitter, Theo Nakken, verslag van de controle.  Hij stelt dat de commissie na veel archeologisch/economisch spitwerk het geheel in orde heeft bevonden. De penningmeester a.i. heeft de commissie goed duidelijk kunnen maken hoe het in punt 7 genoemde probleem in elkaar zit. De commissie stelt de vergadering voor het bestuur décharge te verlenen voor het gevoerde beleid. De Algemene vergadering stemt daarmee in.
 
9. Benoeming van een lid en een reservelid van de kascontrolecommissie 2009.
De samenstelling van de nieuwe commissie wordt als volgt:
- Voorzitter: Wessel Baptist
- Lid: Ron Moerenhout
- Reserve lid: Govert Boomsma

10. Bestuursverkiezing
10.1Reglementair aftredend en herkiesbaar zijn Wim Schennink, Dénes Beyer en Frank Veldt. Aftredend en niet herkiesbaar is de penningmeester Ton de Lorijn.
Het bestuur stelt Rinus Houkes voor als nieuwe penningmeester.
Over de bestaande vacature in het bestuur zegt de voorzitter dat dit nog geen problemen oplevert.
10.2. De vergadering stemt in met de samenstelling van het bestuur zoals voorgesteld.

11. Rondvraag en sluiting
11.1 Op een vraag uit de vergadering inzake de lezing van Eric van der Kuijl over Doetinchem, antwoordt de secretaris dat deze nu gepland staat voor aanstaande september.
11.2 Theo Nakken vraagt wat meer informatie over de zomeropgraving van dit jaar.
De veldwerkcoördinator antwoordt dat de periode al is vastgesteld zoals door de leden verzocht, i.v.m.  de vakantieplanning. De plaats echter is nog niet duidelijk. Het zou kunnen zijn het gebied Weverstraat/Kortestraat, maar zeker is dat niet.
De voorzitter van de vergadering voegt daaraan toe dat men deze opgraving ook wil betrekken bij de Open Monumenten Dag op 14 september a.s.
11.3 Frank Veldt vraagt de leden na te gaan of er in hun vrienden- en kennissenkring mogelijke kandidaten zijn voor sponsoring van de afdeling. Als Frank wat informatie krijgt zal hij e.e.a. uitzoeken en de mogelijke kandidaat benaderen, (tfn. F. Veldt 0316- 524936).
11.4. De Voorzitter, Wim Schennink, sluit de vergadering.                                        

SECRETARIS

 
   
   

CONTACTEN en/of OVERLEG

JAN VERHAGEN        met wie:                                  waarover:

                                     

                                      Ronald Wientjes                     gedeelte jaar 2008: Samen met het eerste

hoofdstuk geschreven van het boek “Arnhem tot 1700” geschreven, dat op 15 december werd gepresenteerd. Het eerste hoofdstuk gaat in op de oudste geschiedenis en archeologie van Arnhem tot kort na de stadsrechtverlening.

 

                                     Cultuur Historische-               op 21-02 een lezing over de archeologie van het

                                      Vereniging Zevenaar              bouwplan Zevenaar- Oost.

                                     

                                      Heemkundekring                   op 22-02 een lezing gegeven over de

  Rijnwaarden                           archeologie van de Liemers.    

                                     

                                      Volksuniversiteit                     op 13-03 een lezing over de Romeinse Limes. 

                                      Zevenaar

 

                                      Historische Kring                    op 14-04 een lezing gehouden over de

                                      Westervoort                            Archeologie van de Liemers.

 

  Open Monumenten                op 14-09 een rondleiding op het Masiusplein.

  Dag Zevenaar  

 

  Volksuniversiteit                     van 24-09 t/m 19-11 een basiscursus

                                      Zevenaar                                archeologie gegeven voor scholieren. 

 

BEN CLABBERS         AWN afd. 16                          op 26 oktober aanwezig geweest op het

FRANK VELDT                                                           40-jarig jubileum van afd. 16 in het kasteel te Wijchen.

 

BEN FRANK                HB AWN                                11 oktober Afgevaardigden vergadering

en WIM                                                                        Amersfoort.

                                                                                     Gesproken met o.a. Aukje-Tjitske-Dieleman en Niek Beeke m.b.t. een op te zetten ’Beeldbank’.

 

FRANK VELDT            Amersfoort                             20 februari bespreking m.b.t. de nieuwe HB

                                                                                     Website.

 

WIM SCHENNINK       Historische Kelders                exposeren van archeologische voorwerpen en

                                      Arnhem                                  attributen.

                                                                       organiseren van klassenbezoeken door basisschoolleerlingen.

 

                                      EDU-ART Gelderland            ontwikkelen en uitvoeren van schoolprojecten op het gebied van erfgoededucatie.

                                      Bureau Breedtekunst             overleg over uitvoeren van  projecten op het

                                      Arnhem                                  gebied van erfgoededucatie.

                                                                                     beschikbaar stellen van SNA- leskoffer.

 

                                      Gemeente Arnhem                participeren in de werkgroep: De St. Jansbeek door het centrum.

 

                                      Weekendschool Arnhem       presenteren van een archeologische workshop voor 12-14 jarigen.

                                     

                                      Smedekinck Zelhem              deelnemen aan AROLA: het overleg tussen regio- archeoloog en diverse historisch/ archeologische werkgroepen in Achterhoek en Liemers.

 

                                      Gemeente Rheden                overleg met de dienst Erfgoed over de gemeentelijke Archeologienota.

 

                                      Scholen in Arnhem,               verzorgen van lessen archeologie voor

                                      Ede en Veenendaal                basisschoolleerlingen.

                                                                      

                                      Stadsomroep Arnhem            verzorgen van de maandelijkse radiorubriek.

 

                                      Maarten Wispelweij                overleg met deze stadsarcheoloog van Apeldoorn over de najaarsexcursie van de afdeling.

 

                                      Stichting Open                       mede organiseren van deze dag op 14 september

                                      Monumentendag                    in de

                                      Arnhem                                  Historische Kelders Arnhem.

 

                                      Wijken voor Kunst                  participeren aan deze kunst- en cultuurmanifestatie door openstellen van de AWN- werkplaats aan de Nijhoffstraat op 21 september 2008.

 

 

 
   
   

OVERZICHT VAN DE VELDWERKACTIVITEITEN IN 2008

ALGEMEEN
Het overzicht van de veldwerkactiviteiten is dit jaar weer divers en goed gespreid over het afdelingsgebied (en er een beetje buiten). Het aantal eigen projecten is beperkt gebleven, wederom door tekort aan menskracht om dit te organiseren. Helaas zijn vrijwel alle activiteiten wel doordeweeks, en niet meer op zaterdag. Gelukkig was Martijn Defilet, gemeentelijk archeoloog van Arnhem, wederom bereid om met de AWN enkele zaterdagen te werken.  Dit leidde tot deelname van enkele mensen die echt alleen op zaterdag kunnen. Hulde.
Ik wil graag deze gelegenheid aangrijpen om een oproep te doen. Steeds vaker nemen AWN’ers deel aan opgravingen van derden. Niet altijd is daarbij de veldwerkcoördinator aanwezig. Om toch als vereniging op de hoogte te raken van de belevenissen en resultaten van al dit veldwerk, wil ik vragen om bij deelname een kort verslagje te maken met belevenissen en resultaten. Het mag daarbij gaan om de zelf uitgevoerde werkzaamheden, leuke vondsten, maar ook vondsten en grondsporen die op de opgraving worden gedaan. Uiteraard zijn ook foto’s welkom. Met deze bijdragen kan ik de website van de afdeling van nieuws voorzien, en ook dit jaarverslag vullen. Het doel hiervan is mede om onze bijdrage aan de archeologie zichtbaar te maken.

Coördinatieteam
In 2008 bestond het team uit:
Wim Angenent (veldwerkleider Bennekom-Ede)
Dénes Beyer (veldwerkcoördinator)
Ben Clabbers (contactpersoon Arnhem stad)
Rinus Houkes (veldwerkleider buitengebied)
Jan Verhagen (veldwerkleider Liemers)

 
   
   

PROJECTEN IN 2008

’s Heerenberg - De Munt
Bij de restauratie van de Grafelijke Munt in ’s-Heerenberg is in 1964 een opgraving uitgevoerd, waarbij o.a. een 80 cm dikke muurfundering ten oosten van de Munt is aangetroffen. De functie van deze zware bakstenen muur is nooit verklaard, maar er zijn redenen om aan te nemen dat hier sprake is geweest van een tweede voorburcht van Huis Bergh. Aangezien er in de 14e eeuw een vermelding is van het feit dat de Munt zou zijn gelegen “in fortificio ante suburbs de castrum de monte”, lijkt dit vermoeden gewettigd. Op 6 september is in de tuin van de pastorie in het verlengde van de in 1964 blootgelegde muur met een stalen prikker gesondeerd. Dit gebeurde in samenwerking met de nog jonge werkgroep Archeologie van de Heemkundekring Bergh. Het onderzoek had succes, want de 80 cm dikke muur kon een aantal meters in noordelijke richting worden vervolgd, waarna deze de hoek omgaat in westelijke richting. Ook is één grondboring gedaan op de plek waar naast de muur mogelijk een gracht heeft gelegen. In 2009 zal dit onderzoek worden voortgezet.

Vorden – Kasteel Hackfort
Op verzoek van de gemeente Bronckhorst is de Archeologische werkgroep Zelhem aanwezig geweest bij het uitgraven van funderingssleuven t.b.v. een schuur op het terrein van het kasteel Hackfort . Er was veel verstoorde grond, maar op een kleine locatie werden oude stenen en aardewerk gevonden. Dit was op de rand van een locatie waar volgens een oude kadastertekening een gebouwtje gestaan moet hebben. Dit gebouwtje was niet opgenomen in het boek over het kasteel. Het rapport voor de gemeente is in voorbereiding. De stenen zijn voorlopig gedateerd op rond 1500.

Zelhem - Soerlant
Op de locatie Soerlant IV zijn al eerder bij verschillende onderzoeken vondsten gedaan van de IJstijd tot en met de Middeleeuwen. Hieronder waren boerderijsporen vanaf de IJzertijd tot de vroege Middeleeuwen.
Bij voorbereidend onderzoek is vastgesteld waar de meest succesvolle locaties lagen en die zijn opgegraven. Voor de rest van de locatie zou archeologische begeleiding wenselijk zijn.
Dit was niet voorzien  en voor zo’n grote locatie mogelijk ook niet zinvol. De archeologische werkgroep Zelhem is met toestemming van alle partijen en na het beschikbaar stellen van een shovel twee dagen aan het werk gegaan tussen de Rondweg en de Zevenweg. Toen bleek dat er nog meer uit te graven was, is in overleg met de regioarcheoloog om een professionele archeoloog gevraagd voor de rapportage.
Een archeoloog van het ADC werd beschikbaar gesteld voor twee extra dagen, inclusief de shovel. De vondst aan sporen en aardewerk was in deze vier dagen niet groot, met uitzondering van enkele scherven Kalenderberg aardewerk en op de laatste dag o.a. een waterput, een vondst uit de rand van een nederzetting. Omdat het zinvol was om voor vaststelling van de randen van de nederzettingen een officieel geregistreerde opgraving te laten doen, is dit door de regioarcheoloog aangevraagd. Het vervolg was een officiële opgraving door ADC van 2 dagen. Hierbij hebben per dag 2 mensen van de werkgroep meegeholpen.

Zelhem - Stikkenweg
Tijdens de aanleg van een fundering van een bedrijfsschuur aan de Stikkenweg werd vastgesteld dat er grondsporen te zien waren. Het bedrijf staat vlak bij de plaats van een eerdere opgraving van o.a. een kringgreppel. In overleg met de eigenaar is er een 1 dag onderzoek geweest door leden van de archeologische werkgroepen Ruurlo en Zelhem. De weinige vondsten moeten nog nader onderzocht worden.

Zevenaar - Kerkstraat 6, 8 en 10
In het kader van een verbouwing van het pand Kerkstraat 8-10 in Zevenaar is de gelegenheid benut tot het doen van bouwhistorische waarnemingen. In overleg met eigenaar Ton de Lorijn zijn op diverse momenten korte losse waarnemingen gedaan. Daarbij werd al vastgesteld dat het pand nr. 8 teruggaat tot in de 16e eeuw. In de week van de zomeropgraving is de zijgevel van nr. 8 bestudeerd, gebruik makend van het feit dat het belendende pand (nr. 6) zal worden gesloopt. Omdat nr. 6 hier geen eigen zijgevel heeft, kon de zijgevel van nr. 8 goed worden ’afgelezen’. Hierbij werden o.a. bouwnaden, dichtgezette vensteropeningen en hardstenen raamlijsten aangetroffen.

 

 
   
   

BIJDRAGEN AAN ACTIVITEITEN VAN DERDEN

Arnhem, Elden - Limesweg
Op 18 oktober is in samenwerking tussen de gemeente Arnhem en AWN afd. 17 een booronderzoek naar de limesweg van start gegaan in een weiland tussen de Drielse dijk en de Batavierenweg in Arnhem-zuid. Aan de hand van beelden van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) zijn een aantal mogelijke locaties uitgeselecteerd waar de limesweg gelopen zou kunnen hebben. Met name de bermsloten kunnen sporen hebben nagelaten. De eerste dag van dit onderzoek was er sprake van een grote opkomst met ook een fotograaf van het Limes-projectbureau. Op zaterdag 25 oktober is het onderzoek afgesloten. In dit weiland werden helaas geen concrete sporen aangetroffen van de limesweg. Het onderzoek wordt in 2009 voortgezet op andere geselecteerde locaties.

Arnhem - Kleine Oord 81 (vervolg)
In het begin van 2008 is het in 2007 gestartte onderzoek in een te verdiepen laatmiddeleeuwse kelder afgerond. Het betrof een onderzoek van de gemeente Arnhem, waarbij onder de vloer een pakket woongrond van vóór de aanleg van de kelder is onderzocht. Het hierbij aangetroffen schervenmateriaal dateert vanaf de 11e / 12e eeuw (kogelpot, Pingsdorf, protosteengoed).

Arnhem – Koningstraat/Klarestraat
Aan het eind van 2008 is door verschillende AWN’ers deelgenomen aan een opgraving op de hoek van de Koningstraat en de Klarestraat. De aanleiding was de sloop van enkele panden en plannen voor nieuwbouw. Bij het onderzoek werd veel muurwerk van kleine panden langs de Klarestraat blootgelegd, alsook diverse beerputten en waterputten. De oudste muurresten dateren uit het eind van de middeleeuwen. Hoewel de opgraving ook veel vroeger aardewerk, zoals Pingsdorf, aan het daglicht bracht, zijn geen grondsporen of structuren uit deze periode blootgelegd.

Heteren – Uilenburgsestraat
Van 4 augustus tot en met 16 september heeft ADC Archeoprojecten een opgraving uitgevoerd aan de Uilenburgsestraat in Heteren. Op deze locatie komt de verbindingsweg N837 van Arnhem- Zuid naar de A50 bij Heteren. Van 11 tot en met 15 augustus vond hier een deel van de zomeropgraving plaats, met steeds drie AWN’ers per dag. Ook hierna is op diverse dagen door de AWN meegewerkt.
Op het terrein liggen crevasse- afzettingen van een oude Rijnloop. Deze afzettingen ontstaan als de rivier door de naastliggende oeverwal breekt, en zand en klei afzet. In drie periodes is deze verhoging in het landschap door mensen uitgezocht om te verblijven. Aan de oostzijde van het terrein zijn sporen uit de Bronstijd aangetroffen. In het westelijke deel bevond zich de noordelijke rand van een inheems- Romeinse nederzetting. In de jaren tachtig, bij het graven van een sloot voor de ruilverkaveling, waren hier ook al sporen gevonden. Hiertussenin kwam een plattegrond uit de Vroege IJzertijd tevoorschijn.
Het ADC onder leiding van Wouter Roessingh was elke dag met 6-8 mensen aanwezig, en werkte in twee ploegen. Daarom waren er ook twee kraanmachines, van de Gebroeders de Wit, de broers Ben en Nol. Beide hebben al zo’n 40 jaar archeologische graafervaring.

Zomeropgraving 11 tot en met 15 augustus
Elke dag is de AWN ingezet daar waar assistentie nodig was. Bij het couperen en uittroffelen van een voorraadkuil uit de Bronstijd is op maandag assistentie verleend. Op vrijdag is geholpen bij het schaven van het zuidprofiel van deze put, en werd een deel van de put verdiept. Enkele onduidelijke grondsporen werden door opschaven wat zichtbaarder gemaakt.
Het meest in het oog sprong de noordzijde van een inheems- Romeinse nederzetting. In één put waren meerdere tientallen grondsporen aanwezig, variërend van greppels en paalsporen tot kuilen. Op de eerste dag zijn hier paalsporen gecoupeerd. Bij het couperen bleken op een dieper niveau weer andere sporen aanwezig. Daarom werd besloten om de grotere sporen pas op een dieper vlak te couperen. Op woensdag is daarvoor eerst uit de grondsporen dateerbaar materiaal verzameld. Hierbij kwamen voornamelijk aardewerkscherven, botten en natuursteen tevoorschijn.
Zeer bijzonder is de blootgelegde omgreppeling van de nederzetting. De omgreppeling bestond uit een dubbele spitsvormige gracht. Over het algemeen worden dit soort grachten verbonden aan een militaire aanwezigheid. De nederzetting zelf is echter duidelijk niet door militairen bewoond. Het is nog een raadsel waarom de dubbele omgreppeling is aangelegd en door wie. In de binnenste gracht is een skelet van een kalf gevonden; deze is op donderdag door AWN’ers verder vrijgelegd zodat met een loodrechte digitale foto later een tekening gemaakt kan worden.
Bij het verdiepen van de Romeinse put kwamen steeds nieuwe, goed zichtbare, grondsporen tevoorschijn. De voorlopige datering van de nederzetting is eerste en begin tweede eeuw.
Voor enkele AWN’ers was deze opgraving de eerste grote opgraving waaraan ze konden meewerken. De zomeropgraving was voor hen een succesvolle kennismaking.

Overige resultaten
In de weken hierna is de rest van het terrein onderzocht. De grote Romeinse put gaf meer geheimen prijs tijdens het verdere verdiepen. Een bijzondere vondst was de punt van een Romeinse speer, en een met email ingelegde fibula. Ook werden munten gevonden. Ook zijn diverse waterputten onderzocht, met onderin één ervan een helaas niet complete handgevormde pot. Bij het schoonmaken hiervan zijn ook visresten gevonden.
Op een gedeelte van het terrein waar geen vondsten werden verwacht, werd de complete plattegrond van een huis uit de Vroege IJzertijd gevonden.
Door de provincie Gelderland is een informatiebrochure over de opgraving uitgebracht die is te downloaden via www.gelderland.nl  en dan via ’Verkeer en Vervoer’ en ‘Wegen’ naar N837.

Huissen - Agropark
Omdat de gemeente Arnhem de gemeente Lingewaard adviseert op het gebied van archeologie, waren de gemeente Arnhem en de AWN ook betrokken bij archeologisch onderzoek (van archeologie- bedrijven) in het Agropark gebied. AWN’ers hebben dan ook medewerking verleend aan diverse deelprojecten hiervan, zoals een klein crematiegrafveld uit de vroege ijzertijd dat is onderzocht. Voorts is ook meegewerkt aan een opgraving op de plek van een te maken wegcunet dat door een nederzettingsterrein uit de ijzertijd en Romeinse tijd liep. Hier werd een enorme hoeveelheid schervenmateriaal en botten verzameld, maar ook diverse fibulae munten en een bronstijd pijlpunt.

Velp – Elsweiden
Afgelopen zomer deden archeologen van Archeologisch Adviesbureau RAAP en een aantal AWN’ers een bijzondere ontdekking op het Elsweidenterrein in Velp-Zuid. Onder het terrein waar een appartementencomplex zal worden gebouwd, lag de volledige plattegrond van een boerderij uit de Romeinse tijd.
Al sinds 2005 bestond het vermoeden dat er archeologisch interessant materiaal zou liggen. De resultaten van een proefboring en een proefsleuvenonderzoek vormden de aanleiding voor een volledige opgraving. Dat er materiaal zou worden gevonden, was dus geen verrassing, maar de omvang van de boerderij uit de Romeinse tijd oversteeg alle verwachtingen. De lengte van de boerderij bedroeg maar liefst 26 meter en de breedte 10 meter. Een grote kuil met aardewerkscherven liet zien, dat de boerderij in de eerste of tweede eeuw na Christus werd gebouwd.
Naast de restanten van deze boerderij, kwamen er ook nog sporen van twee boerderijen uit de 11e – 12e  en 15e eeuw tevoorschijn. Daarvan was het meest spectaculaire een deel van een omgrachting, waarlangs de funderingen van een brug te zien waren. De brug zelf was verdwenen, maar de bakstenen fundering was stevig. De boerderij zelf werd niet aangetroffen, maar in een van de waterputten bij de gracht werden bakstenen, dakpannen en gebruiksaardewerk uit de 15e eeuw aangetroffen.

Westervoort – Vredenburg
Door Rein van Balen en Theo Nakken zijn begin mei graafwerkzaamheden op het terrein van huize Vredenburg in Westervoort gevolgd. Alhoewel Rein zich eigenlijk al heeft teruggetrokken uit het actieve veldwerk, heeft hij hier toch een uitzondering gemaakt. In 1987 en 1989 is hier door de AWN onder leiding van Rein onderzoek gedaan (zie hiervoor de veldwerkverslagen). Met veldverkenningen, grondboringen, proefputjes en waarnemingen in leidingensleuven en aan muurwerk is het terrein bestudeerd. De vondsten dateren vanaf de 15e eeuw. Door middel van de grondboringen is de gedempte gracht aangetoond. Op het terrein zijn waarschijnlijk nog de resten van het hoofdgebouw aanwezig.
In opdracht van de gemeente werd op het terrein een uitstroomvoorziening voor het regenwaterriool aangelegd. Door de Historische Kring Westervoort is voorgesteld te onderzoeken of dit kon door het zichtbaar maken van de gracht. Tijdens een gemeentelijke informatiebijeenkomst op 11 december 2007 zijn de plannen gepresenteerd, en hierbij waren Rein en Dénes aanwezig. Er is gekozen om geen gracht maar een vijver aan te leggen aan de noodwestzijde van het terrein. In sleuven zouden aan- en afvoerbuizen komen te liggen. Vlak hiervoor was al een put op het terrein gegraven, waarin een persleiding onder de Klapstraat uitkwam. Hier zijn in de wand scherven gezien. Door Grontmij zijn alle graafwerkzaamheden archeologisch begeleid. Er was vooraf twijfel over de wijze waarop de begeleiding zou worden uitgevoerd, maar deze lijkt goed te zijn gedaan. Of bij de aanleg van de vijver nog vondsten zijn gedaan, is nog niet bekend.

Zevenaar  - Masiusplein
In november 2008 is het lang verwachte onderzoek op het Masiusplein, de plek van de middeleeuwse burcht, begonnen. Aanleiding is de geplande bouw van een parkeerkelder, die deels de grachten van de middeleeuwse burcht doorsnijdt. Archeologiebedrijf Becker & Van de Graaf voert het onderzoek uit met medewerking van AWN’ers. Door middel van enkele sleuven is de meervoudige omgrachting van de burcht onderzocht. Hierbij is o.a. vastgesteld dat de burchtwal, waarvan op het plein nog altijd een deel bewaard is gebleven, is voorafgegaan door een kleinere wal. Een bijzondere vondst was een                     
menselijk skelet. Er zijn geen vondsten bij  gedaan die verklaren wanneer en waarom deze persoon hier is begraven. Omdat de betreffende persoon net buiten de stadsgracht is begraven, kan men denken dat de betreffende persoon mogelijk niet in de stad begraven mocht worden, bijvoorbeeld vanwege een ziekte of omdat de identiteit van de persoon niet vaststond. In de eerste maanden van 2009 worden de opgravingen afgerond.

Zevenaar-Oost
In het kader van het nieuwbouwproject Zevenaar-Oost zijn diverse deelonderzoeken uitgevoerd door Becker & Van de Graaf, waaraan leden van onze AWN-afdeling hebben meegedaan. Zo zijn er op verschillende plekken veldkarteringen uitgevoerd. Ook is er een complete opgraving uitgevoerd op de plek van een gesloopt pand dat in de 20e eeuw is gebouwd op de plek van een boerderij. Hierbij kon de
complete plattegrond van verschillende voorgangers van de boerderij met diverse vertrekken in beeld worden gebracht. De oudste fase is weliswaar van na de middeleeuwen, maar laatmiddeleeuwse afvalkuilen wijzen erop dat er in de directe omgeving ook toen al sprake was van bewoning.

Met dank aan Nico van Dalfsen voor de beschrijving van de activiteiten van de Archeologische Werkgroep Zelhem, en Wim Schennink voor het verslag over de opgraving in Velp.

DÉNES BEYER
JAN VERHAGEN

 
   
   

CURSUS ARCHEOLOGISCH VELDWERK VOOR BEGINNERS

In een samenwerking tussen de AWN-afdelingen 16 en 17 wordt dit najaar voor de achtste keer een cursus Archeologisch Veldwerk voor Beginners georganiseerd. De cursus is bedoeld voor hen die weinig of geen ervaring hebben met veldwerk. De cursus is toegankelijk voor maximaal twaalf leden uit de AWN-afdelingen 15, 16, 17 en 18. De cursus bestaat uit zes bijeenkomsten. Dit jaar doen dertien mensen mee. De bijeenkomsten 3 en 4 hebben betrekking op meten en tekenen en staan onder leiding van Rinus Houkes. De eerste (op zaterdag 1 november j.l.) behandelde de theorie en vond plaats op de werkplaats aan de Nijhoffstraat. De praktijkoefening vond plaats op zaterdag 15 november. Plaats van handeling was de omgeving van Kasteel Zijpendaal in Park Sonsbeek in Arnhem. Tegen de achtergrond van het kasteel, de bossen en enkele monumentale bomen ligt een licht heuvelachtig grasveld. Hier werden in groepen drie meetoefeningen gehouden. Er werd door acht cursisten geoefend met doorzichten, rechte hoeken uitzetten met een hoekspiegel, en hoogtemeten. Met name het werken met de hoekspiegel viel niet mee, al ging dat steeds beter.

1. Algemene inleiding
maandagavond 6 oktober 2008, 20.00 - 22.00 uur te Nijmegen. Tijdens deze avond werd ingegaan op de belangrijkste aspecten van de archeologie.

2. Theorie van de archeologie
maandagavond 13 oktober 2008, 20.00 - 22.00 uur te Arnhem. Tijdens deze avond werd dieper ingegaan op het archeologisch veldwerk. Vragen die daarbij aan de orde kwamen, waren: Hoe voorspel je de archeologische waarde van een bepaalde plaats? Waarop let je dan? Welke bronnen staan de amateur-archeoloog ten dienste? Ook werd ingegaan op het vervolg dat vastzit aan een vondst: determineren, tekenen, melden (via een Archis-formulier), publiceren …

3. Meten en tekenen theorie
zaterdag 1 november 2008, 9:30 - 12.00 uur te Arnhem. Deze ochtend kwamen theorie en praktijk van meten en tekenen aan bod, met als doel tijdens een opgraving bij dit werk te kunnen assisteren.

4. Meten en tekenen praktijk
zaterdag 15 november 2008, 9.30 - 12.00 uur, buitenactiviteit. Het tijdens de theoriebijeenkomst behandelde werd in de praktijk toegepast.

5. Veldverkenning
zaterdag 29 november 2008, 9.30 - 13.00 uur, buitenactiviteit Deze keer vond een archeologische veldverkenning plaats. Men kreeg inzicht in het wat en hoe van een prospectieonderzoek.

6. Determinatie van vondstmateriaal,
maandagavond 8 december 2008, 20.00 - 22.00 uur. Men ging bekijken wat  tijdens de veldverkenning werd gevonden. Vervolgens richtte men zich op een systematische verwerking van het gevonden materiaal. Plaats van de bijeenkomsten (binnenactiviteiten) waren: Arnhem: Werkruimte AWN afd. 17, Nijhoffstraat 42. Nijmegen: Gebouw Directie Stadsbedrijven Nijmegen, Nieuwe Dukenburgseweg 21. Deelname aan de cursus kostte € 15,-. Men kreeg daarvoor - naast koffie en frisdrank - het cursusmateriaal, inclusief de  ’AWN- monografie 5’ van A. Warringa en G. van Haaff; ’Opgraven Technieken voor archeologisch veldwerk’, Utrecht 1988, ISBN 90 70482 68 1.

DÉNES BEYER

 
   
   

WERKRUIMTE EN ACTIVITEITEN

De samenwerking tussen AWN- ers en de vrijwilligers van het depot wordt steeds hechter. Op één na is ook iedereen lid of donateur van de AWN.
Deze vrijwilligers worden aangestuurd door gemeentelijk archeoloog Martijn Defilet en onze voorzitter Jan Verhagen.
Carmen Harmsen heeft ook het hele jaar als gemeentelijke kracht meegewerkt, maar die zullen wij helaas volgend jaar moeten missen. Wellicht dat de gemeente ergens nog een mogelijkheid ziet, zodat zij weer achter het bureau kan plaatsnemen. Zij heeft echter wel een leuk vooruitzicht voor het komende jaar: gezinsuitbreiding.
Naast de “oudgedienden” Miep Arkes, Hein Verpalen, Cor Scheringa en Janet Boerboom, is onze eigen Lammert van Pijkeren toegetreden tot de vrijwilligers. Heerlijk zoals hij orde heeft weten te scheppen in de chaos van de loods. Bovendien een goede veldkracht voor Martijn erbij. An Zandstra hebben wij helaas de laatste tijd moeten missen.
Een aantal kleinere projecten zijn dit jaar tot stand gekomen, waarvan de laatste aan de Koningstraat/ Klarestraat.
Ons jaarlijkse uitje is geweest naar Xanten, alwaar wij het schitterende nieuwe museum bekeken hebben en in het zonnetje door het park geslenterd hebben. Afsluitend een eenvoudige doch voedzame maaltijd in het stadje Xanten in opperste sfeer.
De afsluiting van het jaar was op vrijdag 19 december, alwaar het nieuwste boek van Arnhem ons ter hand werd gesteld.
Wij gaan er weer tegenaan komend jaar in goede samenwerking met elkaar!

ANKE BALJET

 
   
   

VRIJWILLIGERS VAN HET ARCHEOLOGISCH DEPOT ARNHEM

De samenwerking tussen AWN- ers en de vrijwilligers van het depot wordt steeds hechter. Op één na is ook iedereen lid of donateur van de AWN.
Deze vrijwilligers worden aangestuurd door gemeentelijk archeoloog Martijn Defilet en onze voorzitter Jan Verhagen.
Carmen Harmsen heeft ook het hele jaar als gemeentelijke kracht meegewerkt, maar die zullen wij helaas volgend jaar moeten missen. Wellicht dat de gemeente ergens nog een mogelijkheid ziet, zodat zij weer achter het bureau kan plaatsnemen. Zij heeft echter wel een leuk vooruitzicht voor het komende jaar: gezinsuitbreiding.
Naast de “oudgedienden” Miep Arkes, Hein Verpalen, Cor Scheringa en Janet Boerboom, is onze eigen Lammert van Pijkeren toegetreden tot de vrijwilligers. Heerlijk zoals hij orde heeft weten te scheppen in de chaos van de loods. Bovendien een goede veldkracht voor Martijn erbij. An Zandstra hebben wij helaas de laatste tijd moeten missen.
Een aantal kleinere projecten zijn dit jaar tot stand gekomen, waarvan de laatste aan de Koningstraat/ Klarestraat.
Ons jaarlijkse uitje is geweest naar Xanten, alwaar wij het schitterende nieuwe museum bekeken hebben en in het zonnetje door het park geslenterd hebben. Afsluitend een eenvoudige doch voedzame maaltijd in het stadje Xanten in opperste sfeer.
De afsluiting van het jaar was op vrijdag 19 december, alwaar het nieuwste boek van Arnhem ons ter hand werd gesteld.
Wij gaan er weer tegenaan komend jaar in goede samenwerking met elkaar!

ANKE BALJET

 

 
   

WERKRUIMTE EN ACTIVITEITEN

VONDSTVERWERKING
Er is weer ruim een jaar voorbijgegaan sinds ik de vondstverwerking van Anke Baljet heb overgenomen. Afgelopen jaar zijn we met goede moed begonnen aan het zgn. Batenburgproject waarvan in het vorige jaarverslag melding is gemaakt.
Helaas heeft een trieste gebeurtenis de voortgang van het project enigszins vertraagd. Theo Nakken is wegens ziekte uitgevallen. Zoals bekend is Theo Nakken uitgeschakeld. Hij was de grote steun o.a. bij het determineren. We hopen dat hij nog zover kan herstellen dat hij zijn grote hobby weer kan oppakken.
Met enige vertraging en de onmisbare hulp van Ilse, Monique, Ans en Wim Dorman zijn we begonnen om het Batenburgproject weer op de rails te krijgen. Een deel van het project is inmiddels gedetermineerd en overgepakt in plastic kratten.
De onverwoestbare en lieftallige dames Lenie en Bep gaan, zoals gewoonlijk, onverstoorbaar door met het, soms moeilijke, restauratiewerk. Met betrekking tot de gidscollectie moeten we nog bezien wie de completering, bewaking en de herinrichting ervan gaat voort zetten.

PROJECTEN
Verwerkte vondsten/projecten afgelopen jaar waren: restant Schuytgraaf en uiteraard het eerder genoemde Batenburg project.
Anke heeft veel werk verzet door o.a. de foto’s (AVK) van de bij de AWN-17 aanwezige objecten te digitaliseren, wat o.a. het zoeken naar objecten veel gemakkelijker maakt. Ans gaat onverdroten door met het zoeken, beschrijven en inventariseren van de objecten. Dit brengt soms wel enige frustraties teweeg. Is het voorwerp er wel of is het er niet, of de genoemde AVK-nummers kloppen niet met de objecten etc. Ook het controleren van de uitgeleende objecten met de verantwoordingslijsten vergt soms veel (zoek)werk.

LAMMERT VAN PIJKEREN
 
   
   

LEZINGEN
De in het verslagjaar georganiseerde lezingen mochten zich in een behoorlijke belangstelling verheugen.
Er wordt niet alleen een uiteenzetting over een (in de regel actueel) archeologisch onderzoek of fenomeen gegeven, ook is er ruimschoots gelegenheid voor het stellen van vragen en voor discussie met de inleider. Bovenal werd het verhaal visueel begeleid. Het programma werd bekend gemaakt in de twee nieuwsbrieven, de ’Lezingenfolder’ van de afdeling en ook in het blad ’Westerheem’.

Woensdag  9 januari
Lezing door omstandigheden uitgevallen, zie lezing  10 september

Woensdag 13 februari
’De Cicumvallatielinie rondom Groenlo’.
Godfried Nijs is docent in het basisonderwijs
In 1627 ondervonden Groenlo en omgeving het geweld van de Tachtigjarige Oorlog.                                           
           

Woensdag 12 maart
Algemene Ledenvergadering en na de pauze‘Meer met munten: Romeinse munten en opgravingen’
Dr.  Fleur Kemmers, archeologisch specialist op het gebied van munten, werkzaam voor verschillende archeologische bedrijven en verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

 Woensdag 9 april
‘Een verbrande pre- Flavische kelder in Oppidum Batavorum, gevuld met muurschilderingen en een reconstructie daarvan’drs. Roel Hoek en drs. Lara Laken.
Drs. Hoek is als senior veldtechnicus werkzaam bij Bureau Archeologie en Monumenten van de gemeente Nijmegen.
Drs. Laken is gespecialiseerd in Romeinse muurschilderingen.

Woensdag 14 mei        
’De centrale thermen in Pompeii’.
Dr. Nathalie de Haan was van 2000-2006 verbonden aan het Koninklijk Nederlands Instituut te Rome als achtereenvolgens medewerkster en hoofd van de afdeling Oudheid. Sinds september 2006 is zij werkzaam als universitair docent Oude Geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 
De Centrale Thermen van Pompeii waren in het jaar 79 n. Chr. nog in aanbouw. Daarmee is het een van de weinige gebouwen uit de Romeinse oudheid waar in detail de bouwpraktijk, kan worden bestudeerd.
 

Woensdag  10 september       
’Opgraving op het Perlsteincomplex in Doetinchem in 2005’
Drs. E van der Kuijl is archeoloog en medeoprichter van archeologisch adviesbureau ArcheoMedia. Vanaf 2001 was hij werkzaam als directeur en senior archeoloog bij Synthegra Archeologie in Doetinchem.
Sinds dit jaar heeft hij een eigen adviesbureau op het gebied van Archeologie, Milieu en Ruimtelijke Ordening, Hamaland Advies genaamd.

Woensdag 8 oktober
’Natuurontwikkeling waterbeheer en cultuurhistorie’
Drs. J. A. M. Roymans is werkzaam bij RAAP (Archeologisch Adviesbureau) als senior projectleider. Nederland staat onder druk.
Talloze belangen verdringen zich om de schaarse ruimte en willen hun deel.
Ook natuurontwikkelaars en waterbeheerders hebben hun part opgeëist.
Vooral in beekdalen worden momenteel grootschalige projecten gerealiseerd waarin natuurontwikkeling en waterbeheer richtinggevend zijn.

woensdag 12 november
’Zoektocht naar de tempel van Nehalennia in de Oosterschelde’.
J. M. Venema is voorzitter van de LWAOW (Landelijke Werkgroep Archeologie Onderwater).

Nehalennia is een inheemse godin die in de Romeinse tijd in de huidige provincie Zeeland vereerd werd.
Sinds 1972 wordt er onderwateronderzoek gedaan naar de resten van de tempel en de eventuele bijbehorende nederzetting.
De laatste 10 jaar wordt dit onderzoek zeer intensief uitgevoerd door de leden van onze afdeling Zeeland, die ook een film van de werkzaamheden hebben gemaakt.

 
   
   

EXPOSITIES                                                                                                           
In 2008 werden de volgende exposities gerealiseerd:
    
Arnhem, werkplaats AWN 17
Nijhoffstraat 42
Permanente opstelling in de werkplaats
van diverse  objecten.                       

Arnhem,
’Glas van alle tijden’

Arnhem, Zwanenstraat 8 a                                 
’Vondsten, gedaan in de panden
Zwanestraat 8 a -10’

Arnhem, Historische kelders                         
Oude Oeverstraat 4a
’Permanente opstelling van vondsten’

Zevenaar, Gemeentehuis Zevenaar                         
’Vondsten uit de Burght Sevenaer’                                           
Vitrine in het Gemeentehuis te Zevenaar.               
                                                                                                                                 
Zevenaar, Liemers Museum                                                                       
Stationsplein 4, Zevenaar                                       
’Vondsten uit de Liemers te Zevenaar’

De collectie archeologie van het Liemers Museum is omvangrijk en beslaat diverse periodes. De basis wordt gevormd door de collectie Tinneveld die bestaat uit voorwerpen uit de steen- en ijzertijd en een aantal voorwerpen uit later tijden. Veel van de voorwerpen zijn opgenomen in de vaste presentatie, maar een groot deel van de collectie is vooral geschikt voor studiedoeleinden en is opgeslagen in het depot. Dit materiaal is op verzoek beschikbaar voor onderzoek.
Ook veel voorwerpen uit diverse opgravingen die in de Liemers zijn verricht, zijn te vinden in de presentatie: objecten uit de Steen- Brons- en IJzertijd, Romeinse tijd, Vroege en Late Middeleeuwen en Nieuwere tijd. Bronstijd en IJzertijd zijn vertegenwoordigd met een bronzen zwaard, lanspunten en aardewerk, waaronder grafurnen.
De Romeinen met hun legers hebben hier talrijke sporen achtergelaten, zoals een beeldje van de godin Minerva, zwaarden, een altaarsteen, bronzen vaatwerk, fibulae en haarnaalden.
In de vroege middeleeuwen werden visnetverzwaringen gemaakt uit stukken van Romeinse dakpannen.
Uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd kennen we vele soorten aardewerk die in de Liemers zijn opgegraven. Daarnaast voorwerpen als benen schaatsen, wapentuig, spinsteentjes en een doofpot.
Recent zijn voorwerpen uit opgravingen in Wehl en Didam (Kollenburg) in de collectie opgenomen.
Topstukken zijn naast de Romeinse altaarsteen en het bronzen beeldje van Minerva, een bronzen everzwijntje en een bronzen kan uit de Romeinse tijd, een aantal stenen bijlen uit de Steentijd, een Merovingische kan (5e eeuw) en een Hanzeschotel (11e eeuw).
Onder deskundige leiding van een gids kunnen zowel individuen als groepen worden rondgeleid door de Historische Kelders en kennismaken met de rijke achtergrond van deze ruimtes.
Deze rondleidingen kan men natuurlijk ook als programmaonderdeel van een evenement opnemen.
De gidsen zorgen ervoor dat gasten een professionele rondleiding krijgen en kunnen
proeven van de sfeer van weleer. De Gildegidsen zijn Arnhemmers van 50  jaar en ouder die uit eigen ervaring  en met veel liefde voor de stad hun historisch verhaal doen.                        
                                              
De rondleidingen op woensdag en vrijdagmiddag om 14.00 uurdoor de kelders door het Gilde duren plusminus 1 uur.
Openingstijden                                                         Tarief  
Oude Oeverstraat 4a                                                   volwassenen € 3,50
026 4421092                                                               kinderen t/m 12 jaar € 1,50
woensdag t/m zaterdag 14.00-17.00 uur                     geen groepsreductie   
koopzondag 14.00 -17.00 uur                                                                     
Buiten de openingstijden op afspraak                          LOOPT U DUS EENS NAAR BINNEN!        

FRANK VELDT
 
   
   

DE PERS 

De pers werd periodiek ingelicht
Regelmatig verschijnen er mededelingen in de diverse media. U vindt ons o.a. in de Agenda van De Gelderlander.
Ook kondigden wij onze lezingen en openavonden aan in de Zondagskrant, Hoog en Laag, Gemeente Nieuws e.a.

NIEUW VOOR U IS DE SITE: www.arnhem.allesvan.nl

U gaat naar bijvoorbeeld: ’verenigingen’ in deze site…………..

RADIO EN TV ARNHEM

Ook het afgelopen jaar was de AWN weer  elke maand te gast in het programma de Rotonde van Radio en TV Arnhem.
Dit goed beluisterde programma, dat elke werkdag tussen één en vier uur rechtstreeks wordt uitgezonden, wordt afwisselend gepresenteerd door een tweetal journalisten.
Op de eerste dinsdag van de maand is Wim Schennink er vaste gast.

Wat kwam er het afgelopen jaar op die middagen zoal aan de orde?
Een kleine greep uit de vele onderwerpen die ter  sprake kwamen.

In de decemberuitzending kwam natuurlijk de bijzondere middeleeuwse stadsopgraving aan de Koningstraat-Klarestraat ter tafel.
In de maanden eraan vooraf passeerden allerlei onderwerpen de revue zoals: de spectaculaire boerderijopgraving uit de Romeinse tijd in het dorp Velp, de luchtfotografie ten dienste van de archeologie, de Jansbeek in Arnhem, het Limes-onderzoek.
Er was steeds gespreksstof in overvloed.

In de uitzendingen werd ook altijd verwezen naar de website van de afdeling: archeologiemijnhobby.nl, de lezingen in de Coehoorn en de open avonden op de woensdagavond aan de Nijhoffstraat.

WIM SCHENNINK
 
   
   

EXCURSIES

VOORJAARSEXCURSIE NAAR APELDOORN
Op bezoek bij de buren o.l.v. hofarcheoloog Maarten Wispelwey.
Zaterdag 4 oktober 2008 vertrok er om negen uur een colonne personenauto’s met 22 belangstellenden naar het eerste excursieterrein: Het Leesten bij het dorp Ugchelen.

Daar wachtten de Apeldoornse gemeentearcheoloog Maarten Wispelwey en zijn zoon ons op.
Na de koffie liepen we naar het smeltwaterdal: een glooiende vlakte en anders dan bij ons aflopend naar het noorden. Ontstaan door het smelten van het ijs na het Weichselien en verder uitgediept na het Saalien. Toen heerste er een toendraklimaat met permafrost tot ongeveer 20 meter diep. In de zomer ontdooide de bovenlaag en het smeltwater diepte het dal verder uit. Er zwierven rendierjagers rond. Vuurstenen werktuigen hebben hun aanwezigheid aangetoond. Het volgende doel was Hoog Buurlo: een landbouwenclave in het heide- en bosgebied, die al op 17e eeuwse kaarten stond vermeld. Deze enclave wordt momenteel teruggebracht naar de oude landschappelijke situatie. Alleen de schaapskooi wordt nieuw opgebouwd. Inmiddels hadden een drietal AWN- ers uit Apeldoorn zich bij de groep aangesloten.
Radio Kootwijk was het volgende doel. Vanuit de verte een monumentaal gebouw in een open vlakte. Een modern monument zonder bestemming. Van dichtbij was te zien, dat er snel iets moet gebeuren met betrekking tot het herstel: het verval was al duidelijk.

OP NAAR HOOG SOEREN.
Vanaf een van de vele grafheuvels die Apeldoorn rijk is, sprak Maarten ons toe en wierp daarbij vele vragen op. Is elke verhoging hier een grafheuvel, welke kenmerken zijn er en welk onderhoud pleeg je na een restauratie? Is alleen een bordje met ’Grafheuvel’ voldoende en publieksinformatie? In de directe omgeving van deze grafheuvels is enorm veel munitie gedumpt. De Explosieven Opruimings Dienst en een commercieel bedrijf houden zich nu bezig met het opruimen van deze terreinen. Bij deze  werkzaamheden zijn inmiddels 5 stenen bijlen gevonden     

De lunch bij het restaurant Uddelermeer smaakte goed. De soep kon prehistorisch zijn, de kroket was dat zeker niet, hoewel zonder bestek.…… broodjes ham en kaas en daarna nog fruit toe.
Met nieuwe energie konden we verder.
De Uddelerschans werd veroverd en het meer bekeken. Het Uddelermeer is in een ’pingo-ruine’, ontstaan tijdens en na de laatste IJstijd. De dikke laag veenslik is heel bijzonder: deze herbergt een aardkundig archief over een periode van ruim 15.000 jaar. Het slik is sinds 12.000 jaar voor Chr. continu afgezet.
Onderzoek van stuifmeel en de chemische samenstelling van het veen heeft tot nu toe al veel informatie opgeleverd over het verloop van het klimaat.

De schans is een verdedigingswerk uit de 10e eeuw, maar er zijn ook sporen van bewoning uit de tijd van de Trechterbekercultuur gevonden en grafheuvels uit latere tijd.
Het binnenterrein, ongeveer 100 meter in doorsnee, is omgeven door een dubbele aarden wal , die op sommige plaatsen 4 meter boven het maaiveld uitsteekt. Een verandering uit de laatste tijd is de opening die koning Willem III heeft laten graven om er met zijn koets doorheen te kunnen rijden. Moet die opening gedicht worden of mag die blijven bestaan als overblijfsel  uit de moderne tijd?

Ten slotte naar het Orderbos.
Even voelden we ons prehistorische jagers, toen twee wilde zwijnen tussen onze auto’s door de weg overstaken. Dénes heeft ze gelukkig geschoten met zijn camera en kon ze ons trots laten zien.
Op een plek in het bos wees Maarten Wispelwey ons op de vele baksteenfragmenten, waarvan sommigen met gesinterde zijkanten. We waren op de plek van een van de veldovens,  waar in de 17e eeuw de stenen voor paleis Het Loo werden gebakken. Even verderop in het bos lag de kuil waaruit de leem gehaald werd om  de stenen van te maken.

Aan het eind van de middag ging het grootste deel van de groep naar de stad  om in café  ’Van Kinsbergen’,  ’onder het genot van’ nog genoeglijk met elkaar na te praten.

Met dank aan de organisatoren Wim Schennink en Cor Scheringa.

LEEN KRUITHOF


NAJAARSEXCURSIE BREDA OP 12 APRIL 2008

De voorjaarsexcursie van de AWN afdeling 17 naar Breda begon op zaterdag 12 april om circa 9.30 uur. Allen verzamelden zich aan de achterzijde van het treinstation te Arnhem. Met 5 auto's die aardig gevuld waren - gingen we op weg. Zelf zat ik in de auto van Ron Moerenhout en o.a. mevr. Zehnpfenning. Een prima chauffeur en binnen de anderhalf uur waren we op de grote parkeerplaats tegenover het grote Chassé-theater. Daar wachtten we op de andere vier auto's met de overige deelnemers.

Onze gids Hans van Zwieten (een goede bekende van Jan Verhagen) kwam er ook al spoedig aan. Hij nam ons mee voor een rondleiding door de stad. Ongeveer halverwege zijn we op bezoek bij het gemeentelijk archeologisch depot geweest. Een prima rondleiding kregen we daar van Hans de Kievith, verzorgd met koffie en iets lekkers. Alle vondsten van Breda e.o. waren daar uitstekend geconserveerd (of men was er nog mee bezig) en ook prima geordend. Daarna gingen we weer verder door Breda, waarbij de rondleider ons veel te vertellen had en te laten zien.
Omstreeks half één belandden we bij de Lutherse kerk. Lang geleden was dit een schuilkerk. We kregen daar na eerst de kerk bezichtigd te hebben een uitstekende broodmaaltijd met koffie/thee en soep voorgeschoteld in de middeleeuwse kelder. Toen dat allemaal naar binnen was gewerkt, werd de rondleiding door de stad weer vervolgd. Een bezoekje aan de gotische Grote (of Onze-Lieve-Vrouwe) Kerk met de praalgraven van de Nassau's was zeker de moeite waard.
Vervolgens gingen we weer terug naar de Lutherse kerk voor een drankje met een gevulde koek. Nadat eerst nog een paar achterblijvers waren opgetrommeld en alles was opgepeuzeld en gedronken - en de mensen van de Lutherse kerk waren bedankt - hebben we nog het een en ander bezichtigd, o.a. het beeldje van het turfschip van Breda. Laat de schipper daarvan nou net als ik ook Van Bergen heten. Wie weet verre familie van mij of zouden er meer mensen.................
Ook de KMA (het kasteel van Breda) en de weer opnieuw opengelegde haven had onze interesse. De regen kwam toen wel met bakken uit de lucht, iets waaraan de rondleider maling had. Tenslotte gingen we met z'n allen weer naar de grote
parkeerplaats. Daar kreeg de rondleider een leuke attentie en een groot applaus voor de uitstekende welbespraakte rondleiding door Breda. Daarna werd er afscheid van elkaar genomen en kon iedere auto afzonderlijk naar huis gaan. Zelf waren wij zo ongeveer half zeven weer op de plek waar we om circa 9.30 uur vertrokken. Al met al een uitstekend verzorgde excursie. Dank voor iedereen die daar zijn of haar steentje toe heeft bijgedragen, met name de organisatoren Cor Scheringa en Jan Verhagen.

GERARD VAN BERGEN

 
   
   

WIJKEN VOOR KUNST.

Op zondag 21 september werd voor de vierde maal de kunst- en cultuurmanifestatie ’Wijken voor Kunst’ in Arnhem gehouden.
Ruim 75 kunstenaars uit de wijken Klarendal, Sint Marten en het Sonsbeekkwartier toonden dit jaar wederom hun werk. Dit jaar ging de Kunst de straat op. Op verschillende locaties was straattheater te zien, waren er live schilder- acts, richtte een dichter een afhaalloket voor poëzie in en speelden er straatmuzikanten. Er waren open ateliers en exposities op locaties als Molen de Kroon, het inloophuis van de parochie en de werkplaats van onze AWN aan de Nijhoffstraat.
Zeker honderd mensen hebben de moeite genomen om onze vitrine te bewonderen.
Velen uit de buurt wisten nog steeds niet dat wij in hun buurt met zo’n mooie collectie aanwezig waren. Kortom, een mooie reclame voor ons werk!

ANKE BALJET

 
   
   

DE BIBLIOTHEEK VAN AWN-17

De bibliotheek is wederom uitgebreid met een aantal zeer waardevolle boeken.
Er is een digitale versie van het totaal te verkrijgen via .
Ook zijn er indexen gemaakt van het tijdschrift  ’Antiek’ en ’Vormen uit Vuur’. Bovendien is ook de index van ons huisblad ’Westerheem’ aangevuld en bij mij verkrijgbaar.
Schenkingen waren er van Mevr. Modderman uit de nalatenschap van haar echtgenoot prof. dr. P.J.R. Modderman en van Gerard en Marijke van Bergen. Deze laatste is verkregen na het overlijden van Marijke en moet nog verwerkt worden.

De boeken en tijdschriften van onze bibliotheek zijn ter plekke in te zien op de dinsdagen en open avonden van onze vereniging. Daar wij geen bibliotheek zijn in de echte zin, vragen wij geen bijdrage voor deze faciliteit.
Wij werken echter op basis van vertrouwen en gaan er dus van uit, dat u na het inzien van de boeken deze zelf weer eerlijk retour brengt.
Wij vragen u wel een kaartje in te vullen met uw naam en auteur en titel van het mee te nemen boek. Er is altijd wel iemand van het bestuur aanwezig, die u hiermee kan helpen.
De boeken met rode stip blijven in de werkplaats. Deze dienen voor determinatie ter plekke.

ONDANKS DAT ZIJN ER NOG ALTIJD ENKELE BOEKEN ZOEK

Haslinghuis, dr. E.J.  Bouwkundige termen. Verklarend woordenboek der
                                    westerse architectuurgeschiedenis. 1986.
    
Hollestelle, dr. J.       De steenbakkerij in de Nederlanden tot omstreeks
                                    1560. 1976.
    
Leppink, mr. G.B.      Uit de geschiedenis van de Drie Gasthuizen in Arnhem.
                                    1983.
    
Redactie                     De mens van toen.
    
Schrijver, Elka           Glas en Kristal. 1980.

ANKE BALJET