home >>> archief >>> archief awn afd 17
 
   
Jaarverslag over 2003  
   
BESTUURDERS AWN-17 IN 2003  
   

Voorzitter
Dhr. B. Clabbers (Ben)

Vice-voorzitter (aftredend in maart 2004)
Dhr. R.J. Moerenhout (Ron)

Secretaris
Dhr. G.A. Boomsma (Govert)

Penningmeester
Dhr. M.J. Houkes (Rinus)

Bestuurslid (aftredend in maart 2004) zie Fotografie
Dhr. D. Mittendorp (Diederik)

Bestuurslid
Mevr. J. Boerboom (Janet)

Veldwerkcoördinator
Dhr. D. Beyer (Dénes)

Veldwerkcoördinatieteam
Ing. W.C. Angenent (Wageningen e.o.)

Dhr. B. Clabbers (Arnhem e.o.)

Dhr. M.J. Houkes (Arnhem buitengebied)

Drs. J.G.M. Verhagen (Zevenaar e.o.)

 

SBS 1 2004
Hier gebeurt het allemaal

SBS Lenie 2004
Zo gebeurt het allemaal

Vondstverwerking
 
Mevr. A.M. Baljet-Peters (Anke)
 
Lezingen
 
Dhr. K. Dokter (Klaas)
 
PR / Tentoonstellingen
SBS Ben Frank 2004
Archeologie is niet alleen graven...
 
Dhr. F.G.H. Veldt (Frank)
 
Fotografie
 
Dhr. D. Mittendorp (Diederik)
 
Mutaties in het bestuur 2004
 

Dhr. D. Beyer (Dénes) zie Veldwerkcoördinator

Dhr. W. Schennink (Wim)

Dhr. F.G.H. Veldt (Frank) zie PR/Tentoonstellingen

   
Werkruimte & activiteiten
   
(blauw met gele deuren)

Werkruimte: Sonsbeeksingel 3, 6814 AA Arnhem,

geen telefoon.

 Open inloopavond: elke eerste woensdag van de maand van 20.00-22.00 uur voor alle belangstellenden (behalve in de maanden juli en augustus)

Lezing: elke tweede woensdag van de maand in Cultureel Centrum De Coehoorn, Coehoornstraat 17, Arnhem (behalve in de maanden juli, augustus en december)

Vondstverwerking: elke dinsdag van 10.00-15.00 uur in de werkruimte (behalve in de maanden juli en augustus)

Veldwerk: informatie bij de veldwerkleiders.

Zomeropgraving: zo mogelijk eens per jaar

Twee keer per jaar een uitgebreid convocaat met actuele activiteiten

Eens per jaar een fraai jaarverslag.

Bij voldoende artikelen (eens per jaar) een veldwerkverslag.

 
   
Voorwoord
   

Als u dit voorwoord leest is het nieuwe jaar alweer twee maanden oud. Met u hoop ik dat we een archeologisch interessant jaar tegemoet gaan. In ieder geval is dit jaar goed begonnen, met booractiviteiten voor de Gemeente Arnhem in Elden en op het landgoed Bronbeek, een noodopgraving in Zevenaar, het assisteren van de gemeente Arnhem bij het laatste deel van de Musiskwartier opgraving en het doen van waarnemingen bij het graven van sleuven t.b.v. leidingen in de omgeving van het Musiskwartier.

(Ook in december 2003 zijn er al waarnemingen gedaan, zie verderop in dit verslag.)

In het voorwoord voor 2002 sprak ik de hoop uit dat 2003 ons meer archeologische activiteiten zou opleveren, u kunt in dit verslag lezen dat 2003 al met al een heel bevredigend jaar is geworden. Het jaar 2004 wordt ook archeologisch interessant zeker en vast maar in ieder geval is het voor ons een heel belangrijk jaar. Dit jaar is het laatste jaar van ons tienjarig verblijf aan de Sonsbeeksingel. Het pand is verkocht en per mei 2005 moeten wij het verlaten hebben. En natuurlijk is ons streven een locatie te vinden vergelijkbaar met onze huidige locatie, met een goede bereikbaarheid en als het kan met voldoende parkeerplaatsen. Ons plan is om voor de zomer te beginnen met het zoeken en selecteren, de eerste contacten met SLAK onze huurbaas en met de Gemeentelijk Archeoloog hebben al plaatsgevonden.

 Onze financiën zijn nog steeds redelijk gezond en zelfs beter dan we begin 2003 konden verwachten. Natuurlijk heeft de penningmeester spaarzaam begroot. Maar wat we begin 2003 niet konden voorzien was dat zoveel leden dit jaar, daar waar mogelijk, hebben afgezien van het innen van hun onkostendeclaratie voor het werk voor de Gemeente Arnhem, daarvoor mijn dank.

Het zal duidelijk zijn dat we in 2004 opnieuw spaarzaam moeten zijn, nu om te kunnen verhuizen, ons nieuwe verblijf op te knappen en aan te kleden, alle bijdragen zijn dus welkom!

Voorjaar 1999, ik herinner het mij nog goed, hebben we met z´n allen het 25 jarige jubileum gevierd van onze afdeling. Dit jaar 2004 bestaat de afdeling dus 30 jaar. Medio mei (het plan is nu, zaterdag 15 mei) zal ter gelegenheid van dit 6 e lustrum in onze werkplaats aan de Sonsbeeksingel het glas worden geheven, met zoveel mogelijk leden, oud bestuursleden en genodigden om met elkaar te spreken over "die goeie ouwe tijd", toen alles anders en beter was. Wij zullen u daarover nog schriftelijk informeren.

Evenals in de voorgaande jaren zullen de "Open Dagen" ook dit najaar weer worden georganiseerd. In 2003 was de opkomst op de woensdag en zaterdag wat minder, maar toch heel geanimeerd. Het bezoek aan de opgraving in het Musiskwartier was goed, zij het dat het veel geïnteresseerde passanten waren.

De cursus "Veldwerk voor Beginners" zal dit najaar voor de derde maal worden georganiseerd, opnieuw een coproductie van afdeling 16 (Nijmegen e.o.) en onze afdeling.

D.m.v. het convocaat/"Homepage" van medio 2004 zult u nader worden geïnformeerd.

Tot slot merk ik op dat de afdeling kan steunen, al jaren, op een groot aantal actief betrokkenen, binnen en buiten het bestuur. Hierdoor is het voor het bestuur niet zo moeilijk om alle verenigingstaken goed uit te voeren. De goede opkomst bij verenigingsactiviteiten en veldwerk is voor de organisatoren een stimulans om door te gaan. Dank voor ieders inzet in 2003 is dan ook op zijn plaats. Ik wens u een goed, gezond en veilig archeologisch jaar toe.

Ben Clabbers

 
   
Jaarvergadering van AWN-17 op 13 maart 2003
   

Notulen van de Jaarvergadering op 12 maart 2003

Afwezig met kennisgeving :.

Diederik Mittendorp, Tine van Wijk.

1. Opening: 20.47 uur.

2. Notulen van de jaarvergadering op 13 maart 2002 (ter vergadering aanwezig)

Punt 5 regel 5 1997 moet zijn: 1999.

3. Mededelingen van het hoofdbestuur van de AWN

Geen.

4. Mededelingen en ingekomen stukken.

- De ledenwerfactie is goed bevallen. Het heeft voor de afdeling een kleine maar goede ledenaanwas opgeleverd.

- De cursus met afdeling 16 heeft aan de verwachtingen voldaan. Waarschijnlijk wordt een jaar overgeslagen voordat een volgende cursus zal worden gegeven. Wij hechten zeer aan de samenwerking met onze Nijmeegse collega's.

- In de zaal is het jaarverslag 2002 aanwezig om te worden meegenomen.

- Op het jaarverslag en op het mededelingenbord zijn logo's van sponsors te zien. Het PR-team heeft veel werk gestoken in het werven van deze gulle gevers. De aanwezige leden betuigen instemming met deze vorm van fondsenwerving.

- Het bestuur stelt voor om de donateursbijdrage te wijzigen en tevens te verhogen van f 15 in E 7,50. De aanwezige leden stemmen hiermee in.

- Door de veranderingen in het archeologische bestel zal de AWN in de nabije toekomst steeds meer gaan samenwerken met gemeenten en archeologische bedrijven. Daarbij zal gevraagd worden om het werk in een bepaalde tijd te willen verrichten. Onze inzet zal daarbij vrijwillig zijn, maar niet vrijblijvend. Wil de AWN een betrouwbare partner zijn, dan zal zij haar toezeggingen ook waar moeten kunnen maken.

- Activiteiten:

Veldwerk: in het Musiskwartier te Arnhem start 17 maart een project, waaraan door beroepsarcheologen van Baak wordt gewerkt. Wij kunnen, in overleg met Mieke Smit en Paul Beekhuis, meegraven. Het publiek wordt ruimschoots in de gelegenheid gesteld om van de vorderingen van de opgravingen kennis te nemen.

Van de gemeente Ede hebben we een opdracht gekregen voor een booronderzoek rond een kasteellocatie. De Nederlandse kwaliteitseisen voor archeologisch onderzoek zijn voor alle opgravingen van toepassing; zij gelden ook voor amateurs.

Een van de komende zaterdagen is er mogelijk een boorproject voor de gemeente Arnhem.

In Zevenaar mogelijk een opgraving bij de voorburcht onder leiding van de Arnhemse gemeentearcheoloog in tweede helft 2003 of 2004.

Voor de excursie naar Kalkriese is een overweldigende belangstelling (ruim 40 personen). Bezocht zullen worden het terrein van de Varusschlacht, hunebedden en dinosaurussporen. Enkele van onze leden hebben in 1995 deelgenomen aan de opgraving te Kalkriese.

Voortaan zal op onze avonden het bord met activiteiten aanwezig zijn. De komende lezing op 9 april zal gaan over scheepsarcheologie.

5. Jaarverslag over 2002, financiële verantwoording over 2002 en begroting voor 2003 (ter vergadering aanwezig)

Jaarverslag 2002 (Ben Clabbers)

- Nieuw bestel in de archeologie van kracht geworden. Niet iedereen is daar gelukkig mee.

- Afgelopen jaar hebben de amateurs een gering werkaanbod gehad, maar er zal het komend jaar weer wat aankomen. Bij het werk voor de gemeente werd de vergoeding vaak aan de verenigingspot gestort, wat extra inkomsten gaf die nu minder zijn geworden.

- Vanaf 2004 krijgt onze afdeling weer subsidie van de gemeente, maar nu van een andere dienst uit de begroting van de gemeentearcheologie. Daarmee is het gat in de begroting wegens de huurverhoging voor onze werkplaats aan de Sonsbeeksingel gedicht.

- Onze activiteiten, zoals de lezingen en excursies werden over het algemeen goed bezocht.

- Vanaf dit jaar heeft de PR-commissie een aantal sponsors kunnen werven.

- Jumelage Arnhem-Gera (Duitsland), misschien zal het mogelijk zijn iets 'archeologisch' met Gera te ondernemen.

- Gelukkig blijkt het voor ons gemakkelijk om deelnemers aan bestuursactiviteiten te vinden, inclusief nieuwe bestuursleden. Speciaal mogen ook de 'buiten-bestuursleden' worden genoemd: Frank Veldt en Klaas Dokter van de PR-commissie, Miep en Lenie op onze werkplaats, Peter Jonkman die het jaarverslag heeft vormgegeven; zij allen en ook nog anderen die niet genoemd zijn houden de vereniging draaiend.

Financiële verantwoording 2002 (Rinus Houkes)

De financiële situatie was vorig jaar moeilijk. De huur voor onze werkplaats aan de Sonsbeeksingel steeg sterker dan de subsidie van de gemeente, daarnaast was er weinig betaald veldwerk. De huur bedraagt momenteel 78% van het budget. Op verzoek legt de penningmeester de systematiek van reserveringen uit, omdat deze voor leken blijkbaar op dubbeltellingen lijken. Het jaar 2002 eindigt met een negatief saldo, maar voor volgend jaar is er hoop op verbetering, onder meer door het Roggestraat-project dat veel veldwerk met vergoeding zal kunnen opleveren.

6. Verslag van de kascontrolecommissie

De kascommissie bestond uit Frank Veldt en Klaas Dokter. Zij brengt verslag uit. Bij de controle is alles in orde bevonden; op de vragen van de commissie heeft de penningmeester een bevredigend antwoord kunnen geven. Wel constateert zij dat de financiële situatie zorgelijk is, waardoor er wordt ingeteerd op het eigen vermogen. De kascommissie adviseert de penningmeester décharge te verlenen, hetgeen staande de vergadering geschiedt.

7. Benoeming van een lid en van een reservelid van de kascontrolecommissie .

Tot leden van de commissie worden benoemd Ton van Drunen en als reserve-lid Wim Schennink

8. Bestuursverkiezing

Reglementair aftredend en allen herkiesbaar zijn de bestuursleden: Ben Clabbers (voorzitter), Diederik Mittendorp, (bestuurslid) en Janet Boerboom (bestuurslid).

In afwijking van hetgeen in de agenda staat aangekondigd treedt het bestuurslid Mildred Jansen wel af. Het bestuur stelt in haar plaats kandidaat Dénes Beyer. Het bestuur betreurt dat zij zijn kandidaatstelling niet tijdig heeft aangekondigd. Bovengenoemde bestuursleden worden bij acclamatie (her)kozen. Dénes Beyer zal in het bestuur de vacante plaats van veldwerkleider gaan bekleden.Het aftredend lid Midred Jansen wordt bedankt voor haar inzet. De voorzitter merkt daarbij op dat het jammer is dat door haar vertrek het aantal vrouwen in het bestuur nog maar één bedraagt.

9. Rondvraag en sluiting

- Rinus Houkes: deelt mee dat hij 4 jaar penningmeester is, hij wil

volgendjaar aftreden.

- Paul Beekhuis: geeft een overzicht van veldwerkactiviteiten van de

gemeente Arnhem, waarvoor assistentie van de AWN wordt gevraagd:

- vandaag boorcampagne Batavierenweg, rand van Rijkerswoerdse plassen

- in Malburgen komt nog een boorcampagne (ca. 2 dagen) bij het Station

- Musiskwartier opgraving

Sluiting: 20.33 uur

Govert Boomsma

 
   
Overzicht van de veldwerk-activiteiten in 2003
   
Veldwerk algemeen  
   

Ook 2003 was een turbulent jaar wat betreft het veldwerk. Aan het begin van 2003 heerste er een sombere stemming over het veldwerk binnen de afdeling. Door de veranderende regelgeving was de verwachting dat er nauwelijks veldwerk over zou blijven voor amateurs. Mede dankzij grootschalig onderzoek in de binnenstad van Arnhem, eigen projecten en diverse ondersteunende activiteiten werd 2003 toch nog een goed veldwerkjaar.

Maar ook buiten de opgravingsput en het boorgat speelde zich het een en ander af. In mei werd op de AWN ledenvergadering een brief van de ROB over de amateurs gepresenteerd, die ook in Westerheem is afgedrukt. Hieruit blijkt dat zelfstandig veldwerk mogelijk blijft als een vooronderzoek geen belangwekkende sporen heeft opgeleverd (negatief selectieadvies), of bij toevalsvondsten. Op basis hiervan is inmiddels door Jan Verhagen een verzoek ingediend en goedgekeurd voor een onderzoek in Zevenaar.

In de zomer is door het coördinatieteam meegewerkt aan een enquete van het AWN hoofdbestuur over het veldwerk. De resultaten zijn besproken op de Afgevaardigdendag van 12 november j.l. Hieruit bleek nogmaals de grote bezorgdheid over de toekomst van de amateurarcheologie, en bleek dat zeer veel afdelingen eigen veldwerk essentieel vonden voor hun voortbestaan.

Ook binnen Westerheem is door leden van de afdeling actief meegewerkt aan de discussies rondom veldwerk. In drie bijdragen van Rinus Houkes over de grenzen van de wet, en één van Jan Verhagen over ervaringen in onder andere Zevenaar, wordt duidelijk dat er nog veel moet gebeuren.

Gelukkig laat een project als Bennekom - Harseloweg zien dat eigen projecten niet tot het verleden hoeven te behoren.

Bennekom koeien 2004
Bij onze opgraving in Bennekom hadden wij niet alleen belangstelling van echt geïnteresseerde bezoekers...
   
Veldwerkgereedschap
   

Voor de uitvoering van het onderzoek Bennekom - Harseloweg (zie verder) is het gereedschap uitgebreid met twee megaboren van 15 cm, twee zandlinealen voor de bepaling van korrelgroottes, een 50-meter meetlint, rolmaten, boorklemmen, pennen en vondstzakjes.

In december is een tekentafel aangeschaft, met de hand gemaakt door Rinus Houkes. Deze tafel is inklapbaar, en heeft het formaat van de standaard tekenvellen.

 
   
Coördinatieteam  
   

Sinds maart 2003 is Dénes Beyer de nieuwe veldwerkcoördinator van de afdeling. Eind november is het coördinatieteam voor het eerst in lange tijd weer bijeen geweest. Er is onder andere afgesproken om in 2005 weer een veldwerkverslag uit te brengen.

Eind 2003 bestond het team uit:

•  Wim Angenent (veldwerkleider Bennekom-Ede)

•  Dénes Beyer (veldwerkcoördinator)

•  Ben Clabbers (contactpersoon Arnhem stad)

•  Rinus Houkes (veldwerkleider buitengebied)

•  Jan Verhagen (veldwerkleider Liemers)

 
   
Projecten in 2003
   
Bennekom - Harseloweg  
   

In de periode september tot en met december 2003 is een groot booronderzoek uitgevoerd aan de Harseloweg in Bennekom. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de terreineigenaar en is archeologisch begeleid door de Gemeente Ede. Doel van het onderzoek is de stratigrafische opbouw van het terrein en de aard van vindplaatsen vaststellen. Voor dit onderzoek is een offerte gemaakt op basis van een Programma van Eisen dat is opgesteld door de Gemeente Ede. Het onderzoek is volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie uitgevoerd. Zowel de gemeente als de terreineigenaar is akkoord gegaan met de offerte.

Op het terrein heeft waarschijnlijk het kasteel Harselo gestaan, dat voor het eerst genoemd wordt in 1301. In 1389 wordt het een leen van Doorwerth.

In 1814 is het afgebroken, behalve het poortgebouw dat nu nog zichtbaar is.

In totaal zijn op het terrein 97 boringen gedaan. Met de Edelman-boor van 6 cm is de bodemopbouw beschreven. De beschrijving vond plaats met kleur, korrelgrootte en humus- gehalte. Met de megaboor van 15 cm is materiaal verzameld dat op een 4 mm- zeef is gezeefd. Op het terrein is baksteenpuin aangetroffen, waarschijnlijk afkomstig van het kasteel en van een recente boerderij. Op diverse plekken zijn mogelijk grachten of putten gevonden. Tevens is scherven- materiaal uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd aangetroffen. In 2004 zal de vondstverwerking en de rapportage plaatsvinden.

Ede/Bennekom/Wageningen

Ter ondersteuning van het archeologische beleid van de Gemeente Wageningen en Ede zijn dit jaar onder leiding van Wim Angenent op diverse plaatsen waarnemingen en onderzoek verricht in bouwputten, het aanleggen van wegen en rioleringen.Gekeken is naar de dikte van het esdek, verkleuringen in het vlak en eventuele bewoningslagen op de dekzandruggen. Na het intekenen en fotograferen van de meeste locaties, is verslag gedaan aan de betreffende gemeente.

De volgende locaties zijn onderzocht:

•  Bennekom, Bovenweg. Hier is een bakstenen waterput gevonden met een diameter van 90 cm. De ouderdom wordt geschat op 150 jaar. Verder is een esdek van 50 cm gevonden, en begon het dekzand op één meter onder het maaiveld.

•  Bennekom, Veenderweg. Aan de oostkant van het terrein zijn roodbakkende aardewerkscherven gevonden uit de Late Middeleeuwen.

•  Bennekom, Brinkerweg. Hier zijn waarnemingen gedaan in een bouwput, maar zijn geen archeologische sporen aangetroffen.

•  Bennekom, Brinkerpad. In een bouwput is een esdek van circa 65 centimeter dik aangetroffen, met het dekzand op 80 cm onder maaiveld. Ook is een recente afvalkuil gevonden.

•  Bennekom, Selterskampweg.

•  Ede "De Vallei". Door de AWN is assistentie verleend bij de opgraving door het ADC.

•  Wageningen, Geertjesweg/Diedenweg. De aanleg van een rotonde vond plaats tegen een grafveld aan, dat dateert uit de periode 350-800 na Christus.

 

Overige activiteiten Wim Angenent:

•  Vervolg van het invoeren van archeologische vondstgegevens uit de omgeving van Bennekom in de computer van het Kijk en Luistermuseum te Bennekom.

•  Veel meet- en tekenwerk en het uitzoeken van het archeologisch onderzoek 1989 tot 2002 in de Kloosterstegen te Wageningen. Op en tussen bewoningslagen uit 1300 tot heden zijn veel bouwgegevens en vondsten vrijgekomen uit dit stukje binnenstad van Wageningen. Dit vergt veel tijd om dit uit te zoeken.

Bennekom boringen 04
In totaal zijn op het terrein 97 boringen gedaan. Met de Edelmansboor van 6 cm is de bodemopbouw beschreven.
   
Eerbeek - O.b.s. Johanna Huiskamp  
   
Door Jan Coenraadts zijn voor en tijdens bouwwerkzaamheden waarnemingen gedaan op het terrein van de openbare basisschool Johanna Huiskamp in Eerbeek. Er zijn zes boringen gedaan tot een maximale diepte van 110 cm. Daarnaast zijn tijdens de bouw de funderingssleuven geïnspecteerd. Er is een eslaag aangetroffen van hoogstens 60-70 cm dik. Er is geen afzetting gevonden die verband houdt met de Eerbeekse beek. Behalve enkele recente vondsten zijn geen archeologische sporen aangetroffen.  
   
Bijdragen aan activiteiten van derden
   
Arnhem - Meinerswijk Meinerswijk 04
Castellum Meinerswijk
 
In februari is door enkele AWN-ers de opgravingsput teruggevonden van het onderzoek naar het Romeinse castellum. De put is na de opgraving omgeven door enkele stalen buizen. Met behulp van een metaaldetector (waarbij uiteraard ook veel oorlogsafval werd gevonden) zijn de buizen teruggevonden. De locatie is aangegeven met houten paaltjes.
 
Arnhem - Batavierenweg
 
Op 12 maart werd onder leiding van Paul Beekhuizen een booronderzoek verricht t.b.v. geplande nieuwbouw in de Laar-Oost aan de Batavierenweg. Aan dit booronderzoek werd meegewerkt door 6 AWN leden. Er werden geen archeologische sporen gevonden.
 
 Arnhem - Huissensestraat
 
Op zaterdag 15 en dinsdag 18 maart werd door 4 respectievelijk 5 AWN leden onder leiding van Paul Beekhuizen geboord aan de Huissensestraat ten behoeve van de bouw van een gepland winkel/zorgcentrum. Ook hier werden geen archeologische sporen gevonden.
   
Arnhem - Stationsplein
   

Vanaf 19 tot en met 26 maart werd onder leiding van Paul Beekhuizen met 12 AWN leden een opgraving verricht onder het voormalige busplein voor het station. Dit was mogelijk in verband met de herinrichting van dit gebied in het kader van "Arnhem Centraal". Doel was het vaststellen of onder het busplein nog resten van verdedigingswerken, aarden wallen, grachten e.d. te vinden waren. Vastgesteld werd dat dit gebied mogelijk tijdens en na de oorlog geheel was verstoord en dat veel "gaten" waren gedicht met puin. Er werden geen archeologische sporen gevonden.

In het centrum van Arnhem vonden het afgelopen jaar opgravingen plaats tussen Wal- en Beekstraat in het winkelgebied achter V & D. Doordat het winkelgebied werd gesloopt, was er de zeldzame gelegenheid om in het dichtbebouwde centrum een kijkje onder de grond te nemen. Opgravingen boden een uitgelezen kans om meer van de geschiedenis van Arnhem te weten te komen.

Voor de uitvoering van het onderzoek waren er archeologen, veldtechnici en medewerkers van het archeologische bedrijf BAAC ingehuurd.

Gedurende het jaar is door AWN'ers meegewerkt, zowel bij het graven als bij de rondleidingen voor het grote publiek.

In de zomer waren er drie AWN kampen: twee landelijke en een van onze eigen afdeling 17 onder leiding van Jan Verhagen en Dénes Beyer. Zie verder voor een verslag.

Na meer dan een half jaar graven en speuren is het duidelijk geworden, dat het gebied inderdaad veel toevoegt aan de kennis over de vroegste Arnhemse geschiedenis. Bekend was, dat de nederzetting Arnhem al in de 9 e eeuw bestond: een schriftelijke bron meldt immers, dat er in 893 in Arnhem een kerk staat. Maar waar dat oude Arnhem nu precies lag, was niet precies bekend. Nu zijn er aan de Walstraat sporen uit de 10e , 11e , en 12e eeuw aangetroffen. Zo'n drie meter onder het straatniveau zagen we verkleuringen in de grond, waar ooit de houten palen van huizen of schuren stonden.

Uit de 12e eeuw werd er o.a. een hutkom -een soort plaggenhut- aangetroffen. Deze hut was wellicht de werkplaats van een smid of een wever. Vondsten van deze oude bewonerssporen bieden nu dus aanwijzingen over een mogelijke plaats van het prestedelijke Arnhem.

Eind 14e , begin 15e eeuw werd het gebied tussen Wal- en Beekstraat in ontwikkeling gebracht. Het terrein werd geëgaliseerd, opgehoogd en verdeeld in percelen. De Jansbeek werd gekanaliseerd en naar de Beekstraat gebracht. Kademuren van baksteen vormden de grens van de beek en de voorkant van de panden. Over de beek heen lagen bruggetjes naar de straat. Grote delen van die kademuren en een enkele brugaanzet zijn teruggevonden. Op de kaart die Blaeu in 1649 maakte van de stad Arnhem is het een en ander goed te zien.

Vanaf die tijd kwamen er dus stenen huizen, kelders en beerputten. Het begon aan de straatkant en geleidelijk werd het gebied volgebouwd tot in de 19e eeuw. Bij en onder de muren en in de putten werden veel aardewerkscherven uit de Middeleeuwen en latere perioden gevonden.

Deze ontwikkeling was niet alleen goed te zien in het terrein , maar ook binnen bepaalde percelen: stenen funderingen uit de 15e eeuw, in het midden van het perceel een 17e of 18e eeuwse vloer van leem en een tuinmuur uit de 19 e eeuw met fraaie spaarbogen.

Tot in de 20e eeuw zijn er in het gebied verschillende ambachten uitgeoefend. Vondsten wijzen op diverse activiteiten. Zo zijn er kuipen gevonden, waarin leerlooiers hun huiden stopten, ovens van bakkers, smeden, bierbrouwers en glasblazers. Uit de jongste geschiedenis kwamen tientallen strijkijzers en delen van die ijzers tevoorschijn: producten van de plaatselijke smid.

Musis 1 2004
Arnhem- musiskwartier: 1000 jaar Arnhem op anderhalve hectare
   
Verslag zomeropgraving 2003: Musiskwartier Arnhem
   

Van maandag 18 augustus t/m woensdag 27 augustus 2003 heeft de jaarlijkse zomeropgraving van AWN afdeling Zuid-Veluwe en Oost-Gelderland plaatsgevonden. Het betrof opgravingswerkzaam- heden in het Musiskwartier tussen de Beekstraat en Walstraat in Arnhem. De zomeropgraving in Arnhem maakte onderdeel uit van een langer lopend project van de gemeentelijke archeologische dienst van Arnhem. Er hebben aan onze zomeropgraving in totaal 20 deelnemers meegedaan.

Bij onze zomeropgraving hebben we enkele huispercelen aan de Walstraat onderzocht. Met name in werkput 22 hebben we veel verschillende bewoningssporen onderzocht. Aan de Walstraat was sprake van een recente kelder, maar door het onderzoek is duidelijk geworden dat er twee oudere kelders voorzien van tongewelf geweest moeten zijn. Onder de vloer van de recente kelder kwam nog de fundering van de oudere keldermuren tevoorschijn. Bovendien zijn nog sporen van de vermoedelijke traptoegang van de oudste kelders in één van de muren aangetroffen.

Op de rest van dit huisperceel zijn veel muurfunderingen aangetroffen uit verschillende fases. Ook zijn lemen vloeren gevonden en brandsporen. In hoeverre de brandsporen van bewuste activiteiten of van b.v. een stadsbrand afkomstig zijn, is nog niet duidelijk. Alle sporen zijn ingemeten en vastgelegd op een vlaktekening schaal 1:20. Tijdens het onderzoek is ook een beerput tevoorschijn gekomen. Deze bleek afgedekt te zijn met een koepel van baksteen, versterkt met steunribben. Ook de glijgoot waarlangs het afval in de beerput terechtkwam, is aangetroffen.

Verder zijn de zomeropgravers actief geweest met het 'opschonen' van enkele andere huispercelen die pas zijn blootgelegd. Ook hierbij werden veel muurwerk, enkele keldertjes en bakstenen vloeren aangetroffen. Onder enkele van de muren bleken enorm veel aardewerkscherven te zitten, waaronder een compleet potje van volksaardewerk uit de 16 e of 17e eeuw.

Op donderdag 21 augustus zijn we om 15.00 uur ontvangen op het provinciehuis van Gelderland, alwaar we uitleg kregen over het werk van de provincie en de bouwkundige en kunstzinnige aspecten van het provinciehuis. Verder hebben we de Sabelspoort van buiten en van binnen bezichtigd, de enige stadspoort van Arnhem die bewaard is gebleven.

De zomeropgraving was als vanouds gezellig. Gelukkig was de hittegolf voorbij. We hebben gegraven bij temperaturen van 19 tot 25 graden Celsius. We beschikten over een eigen keet met koelkast en aanrechtje met stromend water. En koffie werd door de gemeente Arnhem verstrekt. Kortom goede secundaire vrijwilligersvoorwaarden. Zou dat standaard gaan worden?

Musis 2 2004
Opschonen is geen vies werk
   
Arnhem - Nieuwstad/Walstraat
   

Op verzoek van de Gemeentelijk Archeoloog hebben leden van de Afdeling vanaf maandag 1 december 2003 tot en met 16 december waarnemingen gedaan tijdens graafwerk ten behoeve van het leggen en weghalen van leidingen in Nieuwstad en Walstraat. Een en ander is noodzakelijk in verband met de komende nieuwbouw in en om het "Musiskwartier". Doel was het eventueel vinden van de "Binnen"- en "Buiten"stadsmuren.

Op 5 december werd in de Nieuwstad een restant van de vermoedelijke Buitenstadsmuur gevonden. Een muur van circa 1 meter dik, liggend circa 7 meter vanaf de rooilijn met de oude Walstraatbebouwing in de richting van de Velperbinnensingel. Op 16 december, net voor de winterstop, werd een restant van de vermoedelijke Binnenmuur gevonden. Deze muur was circa 2 meter dik en lag daar, ten opzichte van de "oude" rooilijn, geheel in de Walstraat. De afstand tussen beide muren was ter plaatse ongeveer 7.5 meter.

Door vroeger graafwerk zijn de zijkanten en de bodem van de sleuf geheel verstoord.

N.B.: Ook in het nieuwe jaar zullen deze waarnemingen doorgaan, met name gericht op de ondergrond in de Walstraat en de eventele restanten van een brug vanuit de Nieuwstad over de Jansbeek.

Wim Angenent/ Dénes Beyer/ Ben Clabbers /Rinus Houkes/ Wim Schennink/Jan Verhagen
 
   
Verslag van de Vondstverwerking
   
De toekomst?
Wim en zijn schedel Musis 3 2004
 

Vorig jaar heb ik u de vraag gesteld of er nog toekomst is voor de amateur-archeologie.

Die vraag kwam niet uit de lucht vallen. Met alle nieuwe regelgeving, van ARBO tot KNA (Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie) is het er niet makkelijker op geworden voor ons als "hobby"-archeologen. Maar wellicht hebt u de artikelen in Westerheem ook aandachtig gevolgd: onze afdeling zit niet stil! We blijven vechten om oren, ogen, handen en voeten te blijven. Ze hebben ons nodig, al beseffen ze het misschien nog niet.

 
Onze groep
 

Onze groep vondstverwerkers is vrijconstant gebleven. Het "kluppie" is in omvang wat afgenomen, maar niet in enthousiasme. We hebben ook enkele fervente gravers binnen onze groep, zoals Wim Schennink, die elke dinsdag op het terrein van het Musiskwartier stond te spitten en Ton van Drunen en Hans Smulders, die Wim Angenent hielpen met een booronderzoek in Bennekom.

Onze PR-groep (Frank, Klaas en Wim) maakt de voorruimte onveilig (voor Tine en mij) met daverend gelach en gepraat. De tentoonstellingen zijn nog steeds in handen van Frank en Ben is onze algemeen "lijder". Hij mag het dak op om schoon te maken; hij mag sloten vervangen, hij mag de stad in voor onderzoek als het giet van de regen. Maar hij moppert nooit! Ton, Theo, Piet wisselen het wassen en nummeren af en Bep en Lenie gaan onverdroten door met restauratiewerkzaamheden, nadatwe ons gelaafd hebben aan koffie in onze achterruimte, die Miep elke week zorgzaam probeert op temperatuur te krijgen.

 
Activiteiten
   

Onze activiteiten beperken zich tot het verwerken van de projecten, die van buiten Arnhem afkomstig zijn. Zo hebben we Zevenaar-de Romei onder handen gehad, en nu het boorproject van Wim Angenent in Bennekom-Harselo.

Zo nu en dan komt er wat scherfmateriaal van het Musiskwartier bij ons terecht voor restauratie en verder wordt er materiaal opnieuw gerestaureerd, dat in het verleden niet goed in elkaar is gezet, of dat gewoon weer uit elkaar is gevallen.

Tine knipt en prikt er op los op het prikbord en helpt mij bij de bibliotheek.

En zo nu en dan gaan we met de groep op "excursie". Afgelopen jaar is dat een bezoek geweest aan het Burgerweeshuis en in januari van 2004 zijn we naar Enschede geweest voor een bezoek aan een tentoonstelling die in het teken van restauratie stond.

 
   
AVK  
   
AVK staat voor Archeologisch Voorwerp Kaart. Dit is een systeem, waarbij elk object, dat bij de diverse projecten is beschreven, op een formulier staat met alle gegevens van dat object, zoals vondstnummers, site, datering, materiaalsoort, afmetingen, bijzonderheden en verwijzingen naar literatuur en gemaakte foto's etc. Ook is er nu een verwijzing naar de plaats waar het object zich op dit moment bevindt (uitgeleend, in welke vitrine of in welke lade). Frank Veldt maakt daar al dankbaar gebruik van bij het samenstellen van tentoonstellingen.  
   
Projecten
   

Voor de projecten die er het afgelopen jaar onder handen zijn geweest, verwijs ik naar het overzicht van de veldwerkactiviteiten. Enkele projecten zijn in samenwerking geweest met onze stadsarcheoloog Mieke Smit en veldtechnicus Paul Beekhuyzen. Maar vaak gaan de vondsten daarvan naar het depot van de gemeente en niet naar onze werkkplaats, zodat wij dus wat minder projecten om handen hebben.

Zoals gezegd, de methodiek binnen de archeologie is wat gewijzigd, allerlei eisen zijn strenger geworden. Wij moeten als "hobby-archeologen" onze plek daarin nog zien te vinden. Maar laten wij deprofessionalisering niet als bedreiging zien, maar als uitdaging! Wij kunnen laten zien dat wij binnen die nieuwe regelgeving heel belangrijk kunnen zijn en ons steentje bijdragen.

Anke Baljet-Peters

 
   
De pers  
   

Iedere eerste dinsdag van de maand bezochten Klaas Dokter en/of Frank Veldt en Wim Schennink de STA, Stads Omroep Arnhem, voor onze vaste radio rubriek.

De rubriek is te beluisteren gedurende het programma: 'Rotonde' iedere 1 e dinsdag van de maand om ca. 13.25 uur. (FM 105.9, kabel 93.1)

De pers werd ingelicht m.b.t. enkele opgravingen, de ledenwerfactie, de lezingen en open avonden.

De media, voornamelijk de diverse kranten en de kabelkrant t.w. 'Lokaal plus TV' editie Arnhem, Aerdt, Babberich, Didam, Herwen, Lobith, Pannerden, Spijk, Tolkamer en Zevenaar werden wanneer nodig, over onze lezingen, open avonden en de open dagen ingelicht.

Bij de wisselexposities in het gemeentehuis van Zevenaar werd een relevante aankondiging verzorgd op de lichtkranten van Zevenaar.

 
   
PR-Commissie
   

De PR commissie, Klaas Dokter, Diederik Mittendorp en Frank Veldt hebben met hulp van velen met succes in oktober en november de ledenwerfactie mogen organiseren.

Deze commissie maakt zich tevens sterk voor het 'smoel' van de afdeling.

Alle 27 gemeentebesturen in ons werkgebied ontvingen een jaarverslag 2002.

Frank Veldt

De 'nieuwsjaarborrel' werd gesponsord door het SPAN

 
   
De bibliotheek van AWN-17  
   

Ook dit jaar is er weer hard gewerkt in de bibliotheek. Bijna alle boeken zijn voorzien van een sticker met een code, die correspondeert met ons inventarissysteem.

Maar klaar zijn we natuurlijk nooit. Want we zijn aan het eind van het jaar in het bezit gekomen van enkele schenkingen, zodat we weer volop werk hebben.

Ook zijn we nu hard bezig met het indexeren van alle ROB-overdrukken en de BeROB (Berichten van de ROB). Want ook daarin staan interessante artikelen, alleen kan niemand ze zonder index raadplegen.

Er is een kleine groep die van het lenen van boeken gebruik maakt. Deze mensen weten meestal wel hoe het lenen van boeken bij ons in zijn werk gaat. Ons uitleensysteem is namelijk gebaseerd op vertrouwen.

Wij vragen geen geld, maar wij verwachten wel dat u netjes een kaartje invult en het boek binnen afzienbare tijd terug brengt. Helaas zijn onderstaande verdwenen boeken van groot belang voor ons werk!

Kijkt u eens in uw boekenkast. Misschien bent u het gewoon vergeten en staat het boek er merkwaardigerwijs toch, misschien hebt u het boek en denkt u: die kan ik wel missen.

Voor het opzoeken van boeken of speciale onderwerpen is een inventarissysteem opgezet, waarbij u op trefwoord, op plaatsnaam of tijdsperiode kunt zoeken. En natuurlijk ook op titel of auteur van het boek. Een groene ordner kan u alle informatie verschaffen. Voorin staat ook een korte uitleg over het gebruik van het systeem. En natuurlijk kunt u mij ook altijd vragen een bepaald onderwerp of een titel te zoeken.

Bovendien is een volledige lijst van alle boeken, artikelen, catalogi etc. die ingeschreven zijn, te vinden op onze website.

Anke Baljet-Peters

 
   
Exposities
   

In 2003 werden onderstaande exposities gerealiseerd.

Arnhem: Sonsbeeksingel 3

Permanente expositie 'Eten en drinken van de 14 e tot de 19 e eeuw'

Arnhem: Stadskantoor

'Majolica en faience'

Arnhem: Zwanenstraat 8

'Vondsten, gedaan in de panden Zwanestraat 8-10'.

permanente expositie (momenteel i.v.m. nieuwe huurder niet toegankelijk)

 

Bennekom: 'Museum Kijk en Luister'

'Glas van alle tijden' van mei 2002 t/m begin 2003.

 

Bennekom: Nivon museum 'de Bosbeek'

'Sporen op de Veluwe'.

 

Duiven: Cultureel Centrum 't-Eiland'

'Bijzondere vondsten uit beerputten in Arnhem'.

 

Zevenaar: Gemeentehuis

'Vondsten uit de Burght 'Sevenaer'

 

Zevenaar: 'Liemers museum'

Langdurige bruikleen van diverse vondsten. Frank Veldt

 
   
Lezingen in 2003
   

Ook dit jaar zijn weer acht lezingen georganiseerd. Zij zijn, zoals gewoonlijk, gehouden in Cultureel Centrum De Coehoorn te Arnhem. De belangstelling voor de lezingen is wisselend.

Dit jaar is extra aandacht besteed aan de aankondigingen in de pers.

Het lezingenprogramma is voor iedereen toegankelijk en het wordt daarom via de media en door convocaten ter kennis gebracht in de regio. Verder worden de bijeenkomsten in de Coehoorn ook in het landelijke AWN-medium 'Westerheem' aangekondigd.

In 2003 werden de volgende lezingen gehouden:

 
   

Woensdag 8 januari

M.J. Houkes (AWN 17) Grafheuvels in Nederland.

Woensdag 12 februari

Drs. J.G.M. Verhagen (AWN 17) De nederzettingsgeschiedenis van Zevenaar.

Woensdag 12 maart

Dr. T. Derks (VU Amsterdam) De Romeinse tempels van Elst.

Woensdag 9 april

Drs. K. Vlierman (Dronten) Scheepsarcheologie, Zuiderzee en rivieren.

Woensdag 14 mei

Ir. M.E. den Boef (Prov. Gelderland) Cultuurhistorische aspecten van het landschap.

Woensdag 10 september

Drs. M. de Jongh (GOC) De Zutphense glasvondst.

Woensdag 8 oktober

Drs. H. van Enckevort (Gem. Nijmegen) Elst en Nijmegen, gemeenschappelijke ontwikkelingen.

Woensdag 12 november

F.G.H. Veldt (AWN 17) Galerius' triomfboog in Thessaloniki, zijn paleis en mausoleum.

Klaas Dokter